Viering van woord en gebed in Laurentiuskerk

De jaarlijkse oecumenische viering in de Laurentiuskerk in Ginneken (Breda) zal dit jaar een viering van woord en gebed zijn. Het pastoresteam en het bestuur van de parochie hebben hiertoe besloten nadat bisschop Van den Hende erop gewezen had dat een gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal, zoals die de afgelopen jaren in de Laurentiuskerk plaatsvond, volgens de rooms-katholieke kerk niet is toegestaan.

Enkele parochianen hebben teleurgesteld gereageerd op het besluit. Zij zijn van mening dat Van den Hende hiermee de klok terugdraait. Ook elders in het bisdom klinken dergelijke geluiden. Onlangs nog nam diaken Van Kuyk ontslag bij de Vijfheiligenparochie in Made omdat hij vond dat de bisschop de touwtjes teveel aanhaalde.

Vicaris-generaal Schoenmakers van het bisdom Breda verklaarde desgevraagd dat een viering waarin protestanten en katholieken samen de communie ontvangen, volgens de katholieke kerk inderdaad niet toegestaan is. Daarom is voor een andere opzet van de viering besloten. Hij benadrukte dat het besluit in overleg met pastores en bestuur is genomen.

Zie ook de rubriek ingezonden brieven.

Bent u daar nog?

Dit saaie stukje zal zeker niet op de voorpagina van de krant komen en misschien sneuvelt het wel bij de eindredactie omdat een bericht over een aanrijding met twee lichtgewonden voorrang krijgt.

Wie interesseert nu wat een handjevol mensen op een avond in een kerk in Breda-Zuid doet en of ze er al dan niet brood bij gebruiken.

Je moet dat dus anders aanpakken: neem een ingezonden brief en zet een citaat hieruit boven het artikel: ”Bisschop waar bent u mee bezig”. Zorg vervolgens voor een dramatische lead:

“De Bredase bisschop Hans van den Hende heeft wederom gelovigen tegen zich in het harnas gejaagd met een verbod op een aloude traditie. Dit keer ging het om een gezamenlijke ‘viering van Gebed en Tafel’ van de R.K. Laurentiuskerk in Breda en de Laurentiuskerk van de Hervormde Gemeente die afgelopen zondag zou worden gehouden. De bisschop vindt in een reactie dat het ‘gezamenlijk vieren van eucharistie en avondmaal naar katholiek inzicht niet is toegestaan.’ Met andere woorden: de communie is alleen voor katholieken.
Eerder maakte de bisschop na tientallen jaren onder veel protest een eind aan de viering van de nachtmis in de Grote Kerk in Breda. Ook zijn er enkele pastors in het bisdom opgestapt vanwege hun angst voor een ‘insluipend katholiek conservatisme’.”

Laat hierbij niet uitkomen dat je je slechts op één bron baseert (een lid van de protestantse gemeente), gebruik suggestieve uitdrukkingen (‘wederom’, ‘in het harnas gejaagd’), let niet teveel op de feiten (nachtmis in de protestantse Grote Kerk gaat gewoon door, zij het zonder bisschop) en overdrijf een beetje (aloude traditie, enkele pastors die opgestapt zijn).

Prima werk: degene die dit geschreven heeft, kan als Wegener zijn regionale kranten nog verder gaat inkrimpen meteen bij Story terecht.

Rel in bisdom door journalistiek prutswerk

Er is weinig begrip voor het beleid van bisschop Van den Hende. Dat concludeert BN/De Stem uit een enquête die het bureau MWM2 hield onder 413 personen uit West-Brabant en Zeeland die aangaven katholiek te zijn. 61% van de ondervraagden vindt at het beleid van de bisschop niet meer van deze tijd is, 33% heeft geen mening over dit onderwerp. Uit andere vragen blijkt onder meer dat 72% vindt dat vrouwen priester moeten kunnen worden en dat 48% nooit naar de kerk gaat, 25% doet dat alleen met feestdagen.

De enquête werd gehouden naar aanleiding van het artikel dat een week eerder in dezelfde krant verscheen over het verbod dat de bisschop had uitgesproken over een gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal door protestanten en katholieken in een katholieke kerk in Breda. Zoals op de site van BN/De Stem te zien is, leverde dit veel reacties op en ook het bisdom en een aantal parochies hebben de afgelopen week de handen vol gehad aan het verwerken van brieven, e-mails en telefoontjes over dit onderwerp.

Voor een beter begrip van het beleid van de bisschop heb je verder weinig aan BN/De Stem. Het artikel van vorige week zaterdag was niet meer dan de weergave van een ingezonden brief van een lid van de protestantse gemeente, die bezwaar maakte tegen het verbod op de gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal. Voor de vorm werd een reactie gevraagd van het bisdom dat alleen maar kon bevestigen dat zo’n gezamenlijke viering volgens de rooms-katholieke kerk inderdaad niet kan. Twee vervolgartikelen – die door een andere journalist werden geschreven dan het eerste – en een heuse enquête moeten verhullen dat de hele rel slechts het gevolg is van journalistiek prutswerk.

Polarisatie in bisdom Breda

Het is altijd een interessante ervaring om als journalist zelf nieuws te worden. Dat werd ik afgelopen zaterdag, zij het zijdelings.

BN/De Stem publiceerde een artikel over het verbod dat bisschop Van den Hende had uitgesproken tegen een gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal in de Laurentiuskerk in Breda. Nou ben ik toevallig lid van het parochiebestuur waar deze kerk onder valt.

Naar aanleiding van dit artikel en twee reacties die ik dankzij een twitter van Isidorusweb ontving, http://bit.ly/15vqfp http://bit.ly/E2FqN, kwam de vraag op of de polarisatie terug is in het bisdom Breda. Nu is het zo dat de achtereenvolgende bisschoppen de polarisatie hier redelijk binnen de perken hebben weten te houden. En ook nu is er meer sprake van een achterhoedegevecht dan van een confrontatie tussen twee vleugels binnen de kerk.

Zoals kardinaal Willebrands als zei: gezamenlijk vieren van de eucharistie is het doel van de oecumene. Voordat het zover is, moeten de katholieke en de protestantse kerk toenadering zoeken. Dat kan op vele manieren, alleen niet door eucharistie en avondmaal te combineren.

Dat is een redelijk argument en wat mij opviel, is dat de mensen, zoals die in BN/De Stem nu aan het woord komen, alle overleg afwijzen. Zelfs op een uitnodiging van de bisschop voor een gesprek gingen ze niet in. Deze mensen hebben zich rond 1970 ingegraven en willen nog steeds niet horen dat de oorlog voorbij is en dat er weer gepraat wordt.

Voor zover er zich polarisatie voordoet, is dat tussen de Kerk en groepen die, zoals BN/De Stem, zoeken naar argumenten om de Kerk als achterlijk en autoritair neer te zetten.

Suïcidaal of gedesoriënteerd?

De Nederlandse kerkprovincie van de jaren 1970-1990 doet me meer denken aan een schip in een storm waarvan de bemanning ruzie maakt over de te volgen koers dan aan een zelfmoordenaar. Wie zichzelf van kant wil maken, ziet het niet meer zitten. De bemanning van het schip van de Nederlandse Kerk daarentegen, zag heel goed welke kant het op moest. Alleen was dat volgens sommigen bakboord en volgens anderen stuurboord.

Alle vergelijkingen gaan mank en daarom is het beeld dat mgr. Edward Cassidy opriep van zijn tijd als pro-nuntius in Nederland toch wel een nadere beschouwing waard. Als voorbijganger - hij kwam in 1984 uit Zuidelijk Afrika en ging in 1989 naar Rome - zag hij hoe de besluiten van het Tweede Vaticaans Concilie een wel heel radicale interpretatie kregen in Nederland. Gezien vanuit de wereldkerk is het inderdaad een raar gezicht dat een groepje katholieken dat slechts een fractie van het totale aantal uitmaakt, denkt de koers voor de wereldkerk te kunnen uitzetten.

Dat perspectief is een ander dan dat van degene die de situatie in Nederland van binnenuit kent, zoals mgr. Bär. Hij herkent zich niet in het beeld dat de bisschoppen een gezonde kerk te gronde zouden hebben gericht. Je kunt niet ontkennen dat er grote verdeeldheid heerste onder de Nederlandse bisschoppen, maar dat heeft niet aan mgr. Bär gelegen.

De manier waarop de ontkerkelijking in Nederland zich binnen de rooms-katholieke kerk heeft ontwikkeld is bijzonder, maar de ontkerkelijking op zichzelf niet. Overal in Europa doet dat verschijnsel zich voor, ook in Vlaanderen, waar dit jaar maar vijf nieuwe priesterstudenten zijn. Ter vergelijking: de opleiding van het bisdom Haarlem-Amsterdam telt er dit jaar elf. Zo droog is de bedding van de Nederlandse kerk blijkbaar toch niet. Blijkbaar zijn de Nederlandse bisschoppen er toch in geslaagd hun schip door de storm te loodsen en weer op koers te krijgen.

Interreligie

Anton de Wit trok weer ten strijde tegen de ‘interreligie’ van de ‘Kerk voor alle godsdiensten’. Het leverde een boeiende discussie op.

Dezer dagen wordt stilgestaan bij de honderdste geboortedag van kardinaal Willebrands, die zo belangrijk is geweest voor de oecumene. Maar zo’n kerk voor alle godsdiensten had hij maar niets gevonden, denk ik. Hij was voorstander van een werkelijke dialoog om tegenstellingen te overbruggen. Niet om ze te ontkennen.

Hij was dan ook tegen gemeenschappelijke avondmaalvieringen/eucharistievieringen van katholieken en protestanten: dat vond hij geen middel maar het uiteindelijke doel. Ook hier dus weer: de verschillen niet toedekken, maar bespreken.

De ontvluchte non - update

Die ontvluchte non blijft me dwarszitten. Het verhaal over de vernederingen die ze in het klooster onderging, kloppen met beschrijvingen van bijvoorbeeld Karen Armstrong. Maar de biechtvader die haar wil verleiden en het doden van kinderen passen daar niet in. Deze doen me meer denken aan eeuwenoude anti-katholieke propaganda.

Op forum.archieven.org wijst iemand op het boek ‘De zwarte non’ van Maria Monk. In een eerdere bijdrage zien we hoe het boek ‘Mijn kloosterleven’, dat van dezelfde schrijfster is als ‘De ontvluchte non’, op Antiqbook werd omschreven als ‘vaguely reminiscent of “Tale of Maria Monk”’.

Dit boek verscheen in de negentiende eeuw in de VS en werd graag gebruikt door anti-katholieke bewegingen. Ook hierin komen de verhalen over de geile biechtvader en de vermoorde kindjes voor. Het boek bleek van a tot z verzonnen. In het Nederlands verscheen het als ‘De zwarte non’.

De ontvluchte non

Archiefonderzoeker Eric Hennekam heeft het boek ‘De ontvluchte non’ op internet gepubliceerd. Het boek kwam uit in 1923 en werd verboden wegens haatzaaien. Binnenkort zet hij de tweede, herziene, uitgave op het net. Vooral die tweede uitgave lijkt me interessant want die is kennelijk niet verboden en bevat dus waarschijnlijk informatie die niet als laster kan worden afgedaan.

Het is mooi dat Hennekam dit boek heeft opgespoord, want er zijn maar weinig ex-kloosterlingen die het hebben aangedurfd om wantoestanden in kloosters naar buiten te brengen. U ziet dat ik schrijf ‘in kloosters’. De Vpro maakt er op /geschiedenis meteen ‘in de kloosters’. Als ze in Amsterdam dossiers over de Noord-Zuidlijn kwijtraken, dan zou ik niet meteen spreken van wantoestanden in het archiefwezen.

Hennekam noemt ook nog een andere publicatie met soortgelijke inhoud uit het eind van de negentiende eeuw. Ook dat boek is moeilijk te vinden, dus hier een tip over een vergelijkbaar boek waarvan de vijfde druk nog steeds gewoon in de winkel ligt. Het gaat om ‘Door de nauwe poort’ (‘Through the narrow gate’) van Karen Armstong (uitg. De Bezige Bij Isbn 9789023427476).

Verder is er veel archiefmateriaal te vinden waarin de oorzaken van dit soort wantoestanden worden beschreven. Vooral na de Tweede Wereldoorlog gaan religieuzen zelf dit soort toestanden melden aan oversten en bisschoppen. Dit leidde ertoe dat de paus in de jaren vijftig opdracht gaf tot een grootschalige reorganisatie van het kloosterleven.

Waarom is over de aanpak van die wantoestanden zo weinig bekend? Daar zijn diverse oorzaken voor. Een daarvan is dat kloosters heel terughoudend zijn met het openstellen van hun archieven. Je weet maar nooit of je te maken hebt met een onderzoeker die slechts uit is op smeuïge verhalen of die slechts naar bewijzen zoekt die zijn afkeer van religie ondersteunen. Voor je het weet, ben je opgehangen met het touw dat je zelf geleverd hebt.