Duidelijke taal

Laat ik het maar eerlijk toegeven: ik heb geen idee wat immanente rechtvaardigheid is. Een vorm van rechtvaardigheid, denk ik.

Waarschijnlijk ben ik niet de enige. In ieder geval zette Jürgen Mettepenningen, de woordvoerder van mgr. Léonard, een gevarendriehoek bij deze woorden in het concept van het boek van zijn baas dat dezer dagen uitkwam. Het verbinden van rechtvaardigheid en aids leidt tot misverstanden. En dat is jammer want de rooms-katholieke Kerk heeft als enige een middel tegen aids dat werkt en dat gratis is.

De aartsbisschop negeerde de waarschuwing en hield vast aan zijn formulering, zo vertelde Mettepenningen in een radiointerview.

Mettepenningen lijkt me geen spindoctor, maar wel iemand die goed weet hoe bepaalde uitdrukkingen overkomen. Het woord ‘immanentie’ kun je wel gebruiken in een artikel voor het Tijdschrift voor Theologie, maar niet in een boek dat bij Lannoo wordt uitgegeven en dus voor een breed publiek bedoeld is.

Ook kerkelijke leiders moeten zich afvragen hoe hun woorden overkomen. Ze moeten zich proberen te verplaatsen in degenen die hun woorden horen of lezen. De Kerk moet duidelijke taal spreken. Dat is iets anders dan je boodschap aanpassen omdat je bang bent voor negatieve reacties – dat is mgr. Léonard zeker niet.

Uit het interview met Mettepenningen proefde ik dat hij zich niet verantwoordelijk voelde voor de omstreden passage. Dat kan ik me goed voorstellen. Mijn naam is niet Mettegebakkenperen, moet hij gedacht hebben.

De woordvoerders van de aartsbisschop

Vandaag in De Standaard een interview met Hans Geybels, voormalig woordvoerder van kardinaal Danneels, en Eric de Beukelaer, woordvoerder a.i. van aartsbisschop Léonard. Enkele citaten:

Hans Geybels: “Ik denk dat Eric, met het pedofilieprobleem, nu echt ervaart dat de Vlaamse pers dubbel zo erg is als de Waalse.”
Eric de Beukelaer: “Niet dubbel zo erg, zeker drie keer zo erg.”

HG: “[Het imago van kardinaal Danneels] heeft een ferme deuk gekregen. Door lastercampagnes waarvoor iemand anders al lang een proces wegens laster en eerroof was begonnen.” (Geybels verwijst hiermee naar Rik Devillé die beweert dat Danneels al veel langer van de zaak-Vangheluwe en andere soortgelijke kwesties op de hoogte was).

EdB: “Het was kardinaal Danneels die zie dat we overstappen van een sociologische kerk naar een overtuigingskerk. Mensen worden katholiek omdat ze daarvoor gekozen hebben, niet omdat hun ouders dat waren. Monseigneur Léonard is vurig omdat hij overtuigd is.”
HG: “Monseigneur Léonard is een katalysator voor een evolutie die al langer bezig is, maar die onder hem een stuk sneller zal gaan.”

EdB: “Het blad Telemoustique had Léonard [enkele jaren geleden] verkeerd geciteerd en geschreven dat homoseksuelen abnormaal waren. Maar het enige wat Danneels zei was: ‘Waarom probeert u mijn vriend André Léonard tegen mij uit te spelen?’”
HG: “De kardinaal heeft zich nooit met zijn opvolging bemoeid. Nooit ofte nooit.”

Belgische kerk in crisis maar niet in puin

“Het aantal katholieken in België daalt snel”, aldus een ANP-bericht in het Brabants Dagblad. Het ANP meldt dit naar aanleiding van een enquête van het Belgische dagblad Le Soir. De krant zelf – van liberale signatuur – trekt een andere conclusie.

In een hoofdredactioneel commentaar schrijft hoofdredacteur Beatrice Delvaux dat de enquête niet de conclusie toelaat dat de kerk in een diepe crisis verkeert.

“Al neemt het aantal Belgen dat zich katholiek noemt af, deze achteruitgang is in feite minder spectaculair dan op grond van het dagelijks leven verondersteld zou kunnen worden. Het kerkbezoek is in vrije val (lege kerken, een achterhaalde praktijk) en er gaapt een kloof tussen de overtuigingen van zowel gelovigen als niet-gelovigen en de ethische en seksuele moraal van de Kerk.”

Delvaux signaleert daarentegen ook een behoefte aan spiritualiteit bij een groot aantal niet-katholieken. “Is dat een teken dat er een ‘potentieel’ is”, vraagt ze zich af.

Volgens haar staat aartsbisschop Léonard nu voor de keuze om te “radicaliseren of het gesprek aan te gaan”. Wil hij een niche-kerk waartoe alleen een harde kern van trouwe gelovigen behoort of streeft hij naar een grote populatie van gelovigen. “Katholieken en niet-katholieken hebben er behoefte aan iets van hem te horen aangaande hun wezenlijke behoeften. Het zou werkelijk een strategische fout zijn om niet naar hen te luisteren.”

De nieuwe aartsbisschop op tv

Mgr. Léonard verscheen gisteren in Phara, een talkshow op de Vlaamse televisie. Hij keek geamuseerd toe hoe de presentatoren minister De Crem van defensie het vuur aan de schenen legden.

Vervolgens was hij aan de beurt. Hij bleef ontspannen en vriendelijk, al was wel te merken dat hij zich niet honderd procent thuisvoelt in het Nederlands. Zijn taalbeheersing is meer dan behoorlijk, maar het kostte hem af en toe duidelijk moeite om de juiste nuances te vinden. Verder is zijn Franse accent hoorbaar genoeg om een onbedoeld komisch effect te creëren.

Daar moet je doorheen kijken, zou je zeggen. Maar in Vlaanderen wordt nogal eens de spot gedreven met het koningshuis waarvan de leden toch echt hun best doen om Nederlands te spreken. Toch blijft het Frans door hun woorden heen schemeren (Oewaarde landgenoten) en zo leveren ze al decennia lang munitie voor Vlaamse satirici. Peter van Zoest trok zelfs een vergelijking met Michel Daerden, maar zo erg is het natuurlijk ook weer niet.

Bij Daerden is het nog steeds de vraag of hij dronken was en het zou voor veel mensen een verrassing zijn als hij dat niet was. Hij heeft een reputatie op dat gebied, maar dat kan hem niets schelen.

Mgr. Léonard heeft de reputatie hard en conservatief te zijn, maar hij wil zich daar niet bij neerleggen, zo bleek bij Phara. En ook tegenover de Waalse krant Le Soir zocht hij de nuance. De Standaard berichtte erover in het Nederlands: hier is accentloos te lezen waar de nieuwe aartsbisschop van Mechelen-Brussel zijn nuances legt.

De Standaard over Léonard

‘Rome draait de schroeven aan’, schrijft De Standaard vandaag op de voorpagina. Het blad wijdt verschillende artikelen aan de nieuwe aartsbisschop van Mechelen-Brussel. In grote lijnen verschiet het beeld dat van hem wordt opgeroepen van een man die recht is in de kerkelijke leer tot een vriendelijke, intelligente herder die dicht bij zijn mensen staat en die gemakkelijk communiceert.

Bezorgdheid is er onder meer over de mogelijke beperkingen die de nieuwe aartsbisschop zal opleggen aan het onderzoek van de katholieke universiteiten in België: bijvoorbeeld dat op het gebied van de stamcellen. In het redactioneel commentaar spreekt Guy Tegenbos de vrees uit dat Léonard de ‘sociologische katholieken’ tot niet-katholieken zal maken. Hij deelt de mening van menig opiniemaker die vindt dat de standpunten van de rooms-katholieke Kerk zo ver afliggen van de gangbare meningen dat de Kerk verder zal krimpen, dat haar invloed nog verder zal afnemen en dat ze de randkerkelijken zal afstoten. Die zullen gaan shoppen in de grote zingevings-supermarkt en het buurtwinkeltje van mgr. Léonard met zijn verouderde assortiment links laten liggen.

De Standaard veronderstelt dat Léonard niet op het lijstje van drie kandidaten stond dat de nuntius aan de congregatie voor de bisschoppen in Rome heeft gestuurd. Jozef De Kesel zou de topfavoriet zijn geweest, maar paus Benedictus zou die keuze naast zich neer hebben gelegd.

Rik Torfs geeft mgr. Léonard het voordeel van de twijfel. In een essay beschrijft hij de angst die er al dertig jaar in de Belgische kerk bestaat over ‘Nederlandse toestanden’. In Nederland zijn conservatieve bisschoppen benoemd, de kerk is veel kleiner geworden, maar er zijn veel meer priesterroepingen. “De kerk is er niet meer voor iedereen, maar voor religieuze fijnproevers, liefhebbers van duidelijke waarheden en traditionele liturgie”, aldus Torfs.

De angst bestaat dat de Belgische kerk nu gaat instorten, maar daar is Torfs niet bang voor. België is al net zo ontkerkelijkt als Nederland. “Vooraleer een gebouw kan instorten, moet het er eerst staan. Je kunt argumenteren dat het gebouw al grotendeels ingestort is, nog vooraleer Léonard de kans kreeg daar zelf voor te zorgen. De vraag is dus veeleer of hij het tij kan keren.”

Zal Léonard de “randkatholieken, halve gelovigen, twijfelaars, zoekers en licht ontspoorden in de steek laten”, vraagt Torfs zich af. Hij denkt het niet: “Iets zegt mij dat hij dat niet gaat doen. Hij is te ijdel en heeft te veel branie om alleen het gemakkelijke na te streven, en dat waardeer ik (…) Zijn boude uitspraken hebben heel wat mensen gekwetst. Maar laten we hem, nu hij aartsbisschop een tweede kans geven. Delniquenten verdienen die, doch bisschoppen ook.”

Mgr. Léonard had geluk

De bisschop van Namen, mgr. Léonard, en bisschop Van den Hende van Breda krijgen in de pers doorgaans het woordje ‘conservatief’ bij hun naam. Maar waar de Bredase bisschop achtervolgd werd door de plaatselijke krant die nu eindelijk dit etiketje op hem heeft weten te plakken, kreeg zijn collega uit Namen een heel wat genuanceerdere benadering op de Vlaamse tv.

De makers van het programma ‘Hoge bomen’ kregen de gelegenheid hem gedurende enige tijd - weken, misschien wel maanden - te volgen. Ik viel halverwege in het programma, dus precies weet ik dat niet.

In ieder geval zagen we de bisschop in allerlei situaties: tijdens een priesterwijding, met pelgrims op reis in Rome, in het café met jongeren en tenslotte in een bejaardentehuis, waar hij de hoogbejaarde bewoners een beetje uit hun apathie kreeg door liedjes met ze te zingen.

Hij is een hartstochtelijk bestrijder van abortus, dat bleek ook weer tijdens deze reportage die geheel zonder commentaar werd uitgezonden. De kijker mocht zelf zijn oordeel proberen te vellen. Dat is veel beter dan wanneer de krant je een mening op probeert te dringen.