Reli-blog

Oecumene naar de knoppen?

2011-11-07T11:51:00.003+01:00

De Nederlandse katholieken weten veel te weinig van oecumene en het boek van kardinaal Kasper, Een rijke oogst, is een perfecte update om inzicht te krijgen in de huidige stand van zaken. Dat betoogde diaken Rob van Uden tijdens een studiemiddag van de Katholieke Vereniging voor Oecumene die op vrijdag 4 november in Utrecht werd gehouden.

Het boek is een overzicht van wat er sinds het Tweede Vaticaans Concilie allemaal bereikt is in de dialoog met de lutherse, calvinistische, anglicaanse en methodistische kerken. Dat is inderdaad indrukwekkend als je bedenkt dat deze kerken elkaar tot in de twintigste eeuw vooral verketterd hebben.

Op wezenlijke punten zijn ze nader tot elkaar gekomen. Bijvoorbeeld op het punt van de rechtvaardigingsleer, die eigenlijk de aanleiding was tot het ontstaan van de lutherse kerken. Luther stelde dat de mens alleen door de goddelijke genade gered kon worden; de rooms-katholieke kerk stelde daar tegenover dat dit gebeurt door de genade én door de goede werken die de mens verricht. Hierover werd in 1999 overeenstemming bereikt en dat is in het licht van de geschiedenis een spectaculaire doorbraak.

‘Een rijke oogst’ geeft een systematisch overzicht van wat er allemaal bereikt is in de dialoog tussen de rooms-katholieke kerk en de andere kerken – die eigenlijk niet zo mogen heten; een van de gevoelige punten die er nog liggen. Ook daar draait Kasper in zijn boek trouwens niet omheen: hij geeft ook een systematisch overzicht van wat er allemaal nog moet gebeuren.

Een gemakkelijk te lezen boek is het dan ook niet; het is meer een handboek dat punt voor punt opsomt hoe het met de oecumene dialoog staat. Maar toch is het allen al vanwege de conclusies de moeite waard om het te lezen. Het relativeert het idee dat de oecumene op dood spoor is gekomen. Dat lijkt zo omdat deze in Nederland er vooral in bestond dat katholieken en protestanten samen het avondmaal of de eucharistie gingen vieren. Maar daarover bestaat nu juist nog geen overeenstemming.

Dat is een pijnlijke zaak, maar het is nog pijnlijker dat onder Nederlandse katholieken het besef ontbreekt hoeveel er al bereikt is. Van Uden gaf daarvan een voorbeeld: tijdens een viering met katholieken en protestanten moest de dominee een stap terug doen tijdens het tafelgebed. Dat was voorbehouden aan de priester. Veel van de aanwezige Nederlandse katholieken waren geschokt. De Oosteuropeanen daarentegen waren diep onder de indruk: zij zagen dit gezamenlijk vieren juist als een stap vooruit. Dat relativeert het Nederlandse standpunt.

Het mag dan in de oecumene winter lijken, Van Uden zag tegelijk met de gevallen bladeren op de grond de knoppen aan de bomen die nieuwe bladeren gaan vormen. De oecumene is nog niet naar de knoppen.

Liturgisch misbruik in Tridenijnse tijden

2011-08-26T15:59:00.003+02:00

Volgens Erwin Wolff is de ‘Novus ordo-mis’ misbruikgevoeliger dan de Tridentijnse. Dat is niet waar: liturgisch wanbegrip kan elke viering verknallen. Rond 1850 is het geklaag hierover in Nederland niet van de lucht. Tekenend was de pastoor die in de kerstnacht zich plat voorover ter aarde liet vallen omdat hij dit Goede-Vrijdagritueel zo mooi vond.

L.J. Rogier beschrijft dit in het boek ‘In vrijheid herboren’, dat in 1953 verscheen. Het ergste was dat het verschil tussen de Mis als godsdienstige handeling en een Mis als concertstuk op veel plaatsen was vervaagd. De muziekpraktijk van koren en orkesten had de religieuze praktijk geheel overwoekerd.

Zelf had hij nog de verhalen gehoord van ouderen die daar kleurrijk over konden vertellen: “…speciaal van de min of meer duurzame verbintenissen, op de veelal gemengde stedelijke kerkkoren ontstaan tussen leden van onderscheiden kunne en over derzelver minnelijk verkeer tot onder Hoogmis en Lof toe.”

Ben benieuwd of dergelijke misstanden ook aan de Catholica-kliksite worden gemeld.

De soep van Catholica

2011-08-06T16:16:00.007+02:00

Een goed achtergrondartikel in Trouw over Catholica. Het zet het denken van mensen als Van Goor en Zwitser in perspectief. Maar ik denk niet dat de redenering opgaat voor Catholica als geheel.

Het heeft even geduurd voordat ik beide heren kon plaatsen. Mijn eerste kennismaking was een artikel van Tom Zwitser in het Katholiek Nieuwsblad dat erop neerkwam dat het Tweede Vaticaans Concilie niet geldig was omdat de modernistische bisschoppen de Heilige Geest buiten de deur hadden gehouden.

Onbegrijpelijk vond ik het dat een artikel dat blijk gaf van zo veel onwetendheid over de katholieke Kerk in het KN gepubliceerd werd. Daarbij was het artikel zo slecht geschreven dat alleen daarom al elk serieus blad het stuk zou hebben geweigerd.

Aanvankelijk dacht ik te maken te hebben met twee pubers die hun kennelijk nieuw verworven geloof uitdroegen met de bij hun leeftijd horende roekeloosheid en onredelijkheid. Ik was werkelijk verbaasd toen ik vernam dat de beide heren al lang volwassen waren. In jaren dan.

Zonder het waarschijnlijk zelf te beseffen waren ze gaan staan in een een anti-democratische traditie van xenofobie en machismo, terugverlangend naar een Heilig Rooms Rijk dat nooit bestaan heeft.

Van een dergelijke onnadenkendheid kun je andere auteurs van Catholica niet beschuldigen. Het zou jammer zijn wanneer die indruk zou ontstaan door het artikel in Trouw. Catholica is een pittige conservatieve soep, waar tot voor kort enkele onverteerbare stukken in ronddreven. Ik hoop dat die er nu uitgevist zijn.

Doodstraf na oneerlijk proces in Texas

2011-06-29T19:49:00.001+02:00

De Gemeenschap van Sant’Egidio heeft de Texaanse gouverneur Rick Parry opgeroepen om het doodvonnis tegen de 38-jarige Mexicaan Humberto ‘Tito’ Leal jr. niet te laten voltrekken. De executie moet plaatsvinden op 7 juli 2011. Leal werd schuldig bevonden aan moord.

Mensenrechtenorganisaties hebben geprotesteerd tegen het vonnis, onder meer omdat Leal onvoldoende rechtsbijstand heeft gekregen. Als Mexicaans staatsburger had hij recht op bijstand van het Mexicaans consulaat.

In plaats daarvan werd hem een incompetente pro-deo advocaat toegewezen. De advocaat liet na om het zwakke bewijs tegen Leal te ontkrachten en een correct beeld te schetsen van zijn cliënt.

Informatie over de zaak is te vinden op www.humbertoleal.org. Via deze website kan ook een petitie worden ondertekend.

Sant’Egidio pleit al jaren voor afschaffing van de doodstraf. Op donderdag 7 juli houdt de Sant’Egidiogemeenschap in Antwerpen samen met de organisatie ‘Vrienden van de gevangenen’ een gebedswake voor Humberto Leal. De wake vindt plaats in de Carolus Borromeuskerk aan het Concienceplein in Antwerpen. De wake begint om 20.00 uur.

De kerk van de 21ste eeuw.

2011-06-17T20:36:00.000+02:00

Welke kerk is nu de kerk van de 21ste eeuw?

De tijd van de massale volkskerk is voorbij, de tijd dat je moest uitleggen waarom je niet naar de kerk ging. Nu moet je uitleggen waarom je wel naar de kerk gaat. Er heerst wantrouwen tegen instituten en vooral tegen de kerk. Daar staat tegenover dat een instituut ook steun en continuïteit geeft: geloven doe je niet alleen.

Er is een voortdurende vraag naar spiritualiteit, naar antwoorden op levensvragen. De vraag is hoe een instituut als de Kerk hier antwoord op moet geven. Hier tekende zich toch weer een begin van een tweedeling af: enerzijds werd erop gewezen dat een te sterk vasthouden aan regeltjes mensen afstoot, anderzijds werd de nadruk gelegd op het belang van duidelijkheid voor wat betreft de leer van de kerk.

Een gevaar waar herhaaldelijk op werd gewezen: een blik die te zeer naar binnen is gericht en op organisatorische zaken. Er heeft zich nog nooit iemand tot de kerk gewend omdat de parochie zo mooi gefuseerd. Als de kerk wil inspireren, dan zal dat zijn door het in de praktijk brengen van het Evangelie.

Katechese met pizza

2011-06-17T14:03:00.003+02:00

Katechese met pizza werkt beter dan katechese zonder pizza. Dat is een uitspraak waar je iets mee kunt. In een prikkelende kop bijvoorbeeld.

Tijdens de publieksdag ‘Welke kerk in de 21ste eeuw’ benadrukte Jan Stuyt sj – pastoor en deken te Nijmegen en inderdaad een kleinzoon van de architect – het belang van katechese. Nederland behoort tot de landen waar het christendom uit de cultuur aan het verdwijnen is. Om te voorkomen dat de Kerk in Nederland 2050 niet haalt deed hij een aantal aanbevelingen.

Herontdek katechese. Tertullianus zei al: christenen worden gemaakt, niet geboren.

Bundel vitale krachten, durf saneren, maar biedt wel perspectief: het sluiten van een kerk zonder iets beters aan te bieden werkt niet.

Investeer in de kwaliteit van niet alleen de liturgie maar van de hele uitstraling van de kerk en de parochie. Van de muziek tot de website en het drukwerk. En zet de deur open. Letterlijk: te veel kerken zijn ook op zondagochtend alleen toegankelijk door een klein zijdeurtje.

En hoe zit het met die pizza? Katechese moet ook tot vorming van gemeenschap leiden. Dat gebeurt niet tijdens het leren, maar tijdens het samen eten.

Kortom: katechese moet opnieuw worden ontdekt.

De toekomst van de keuzekerk

2011-06-17T11:39:00.000+02:00

Discussies over de toekomst van de kerk gingen er vroeger om of het een progressieve of een conservatieve kerk moest zijn. Een binnenkerkelijke discussie dus.

Dat is veranderd: de publieksdag ‘Welke kerk in de 21ste eeuw’ die de Theologische Faculteit van de Universiteit van Tilburg op 17 juni organiseert begint met een beschouwing over de veranderde positie van de kerk binnen de maatschappij.

Prof. dr. Staf Hellemans, hoogleraar godsdienstsociologie aan de Universiteit van Tilburg, plaatste de geschiedenis van de Kerk binnen de veranderingen binnen de maatschappij.

Na 1960 werd de kerk een keuzekerk. Men is niet meer gebonden aan één parochie, maar kiest voor een parochie waar men zich thuisvoelt. Dat verklaart volgens hem ook het succes van spirituele centra en nieuwe katholieke bewegingen. Er is een trend naar ‘event-katholicisme’, met als goed voorbeeld de Wereldjongerendagen.

Ziet Hellemans toekomst voor de Kerk? Voorzichtig formuleert hij dat hij de massale kerk van vroeger, maar ze moet wel proberen aantrekkelijk te zijn voor mensen die zoeken naar religie, want die mensen zullen er blijven.

Liturgische waardigheid als begin van herstel

2011-05-31T19:07:00.001+02:00

Jan De Volder kan er niet meer tegen. In een commentaar in het Vlaamse weekblad Tertio schreef hij:

Communievieringen zijn vaak het trieste toppunt van de infantilisering en banalisering die de liturgie in onze gewesten nu al decennialang teisteren. Lezingen uit de Schrift worden vervangen door vlakke gedichtjes, als waren de jaren 1970 nog niet voorbij. De liederen getuigen vaak meer van emocultuur dan van het christelijk geloof.

De Volder wijst erop dat paus Benedictus XVI sterk inzet op het herstel van de liturgie, onder meer door de Latijnse liturgie van 1962 haar plaats weer te geven en wel naast de nieuwe liturgie en niet in plaats van, zo benadrukt De Volder.

De heropbouw van de kerk in Vlaanderen vraagt tijd, maar vooral veel moed. Beginnen met het herstel van de liturgische waardigheid is een juist vertrekpunt, want goede liturgie is van het mooiste dat de kerk te bieden heeft. Als katholieken niet meer ernstig nemen wat voor het heilig is, waarom zouden anderen het dan doen?

Het commentaar trok veel aandacht en werd zelfs overgenomen door het dagblad De Standaard. Tertio gaf een selectie van de vele reacties:
Naar de site van Tertio

Colloquium 'Pius XII en de joden', Parijs november 2010

2011-05-26T17:33:00.002+02:00

In november vond in Parijs een colloquium plaats over de houding van Pius XII tegenover de joden. Het werd georganiseerd door de vereniging ‘Écouter avec l’Église’, een katholieke vereniging die de ideeën van de paus wil toelichten en verspreiden.

Daarbij denken de leden niet alleen aan de huidige paus, maar ook aan zijn voorgangers, met name aan Pius XII. De bijdragen van het colloquium zijn inmiddels gepubliceerd en eerder verscheen er al een samenvatting op de site van de vereniging.

De samenvatting is van belang omdat het onder meer de inbreng bevat van prof. Philippe Chenaux, een van de weinige onderzoekers die uitgebreid bronnenonderzoek naar Pius XII hebben gedaan. Zijn bekroonde boek Pie XII. Diplomate et pasteur is van groot belang, maar is niet in het Engels of Nederlands vertaald.

Vandaar dat ik de samenvatting van het colloquium heb vertaald. Het is geen perfecte vertaling, maar geeft de strekking goed weer. De oorspronkelijke Franse tekst is hier te vinden.

Colloquium over Pius XII en de joden, georganiseerd door de vereniging Ecouter avec l’Église

“Nooit heb ik horen spreken over Pius XII als ‘Hitlers paus’.” “U hebt geluk gehad met zo’n paus”. Het zijn twee joden die zich zo uitdrukten: Serge Klarsfeld in zijn inleiding, Gary Krupp tijdens de debatten, twee joden die de vereniging ‘Ecouter avec l’Église’ bijeenbracht, op initiatief van haar voorzitter, Michel Viot, met de historicus Philippe Chenaux, en met als gespreksleider de journalist Gérard Leclerc, tijdens een colloquium over Pius XII en de Joden, in Parijs, november 2010.

Het leek ons nuttig om deze teksten bijeen te brengen omdat ze, behalve hun grote kwaliteit, het voordeel hebben dat ze vanuit verschillende perspectieven geschreven zijn, en afkomstig zijn van personen die hun leven gewijd hebben aan het zoeken naar de waarheid, zonder partijdig te zijn.
Wat betreft het zwijgen van Pius XII over de Shoa, is Klarsfeld van mening dat Pius XII er net zo veel van wist als de andere leiders uit die tijd. Had hij er meer aan kunnen doen dan hij gedaan heeft? Hij had gearresteerd kunnen worden, als hij al niet vermoord zou zijn. Maar voorzitter Krup onthulde het bestaan van een plan van Hitler om Pius XII te ontvoeren en hem te elimineren. De keuze voor het ‘zwijgen’, een relatief begrip voor iemand die kan lezen (de paus heeft meer dan een keer gesproken over ‘de uitroeiing)’, was “een persoonlijke keuze, een moeilijke en zelfs pijnlijke, maar helemaal genomen vanwege het grotere belang van de Kerk en het katholicisme”, oordeelde professor Chenaux. “Hoewel de paus zich krachtig wilde uitspreken, zo schreef hij aan de Duitse bisschoppen op 20 februari 1941, is hij soms gedwongen tot zwijgen om tijd te winnen en hoewel hij zou willen handelen en helpen, is hij gedwongen om geduldig te wachten.” En opnieuw, op 30 maart 1943, laat hij hen weten: “Voor de Stedehouder van Christus, is de weg die hij moet volgen om het juiste evenwicht te vinden tussen de uiteenlopende eisen van zijn zending als herder altijd moeilijk te volgen en vol met voetangels en klemmen.”

Het zou gemakkelijk zijn vele andere pauselijke verklaringen weer te geven die zich in dezelfde zin uitlaten. Laten we ons ertoe beperken een passage te citeren uit een brief van Pius XII aan mgr. Konrad von Preysing, bisschop van Berlijn, gedateerd op 30 april 1943. Hierin lezen we dat, “als het om bisschoppelijke verklaringen gaat, We het aan de herders ter plaatse overlaten te beoordelen of, en in welke mate, er gevaar bestaat voor represailles en voor spanningen, en ook of er misschien andere omstandigheden zijn die worden veroorzaakt door de lange duur en de psychologie van de oorlog, of zij voor terughoudendheid pleiten – ondanks de redenen die er zijn om tussenbeide te komen – om zo groter kwaad te vermijden. Het is een van de motieven vanwege welke Wij Onszelf beperkingen hebben opgelegd in Onze verklaringen. De ervaring die wij hadden in 1942, toen wij vrijelijk pauselijke documenten lieten verspreiden ten behoeve van de gelovigen, rechtvaardigt Onze houding voor zover Wij dat kunnen zien.”

Hij voegt daaraan toe dat Pacelli als nuntius het ‘antikatholieke’ karakter van het nazisme had onderstreept en dat hij zich bewust was van de irrationele kant van de beweging en van het gedrag van haar leiders, Hitler op de eerste plaats. Je moest die ‘gevaarlijke gekken’ niet provoceren, zo schatte hij, uit vrees dat er dan represailles zouden volgen. Die waren bijvoorbeeld uitgevoerd in Nederland toen de bisschoppen zich hadden gekant tegen de arrestaties. En Pius XII had, toen hij dit vernam, de protestbrief verbrand die hij aan het gereedmaken was voor publicatie, omdat hij begreep dat dit buitengewoon contraproductief zou zijn.

Voorzitter Krupp beschreef in detail de 16de oktober 1943, de dag van de razzia op de joden in Rome, tijdens welke Pius XII zich persoonlijk en krachtdadig inzette en zo een bijdrage leverde aan de redding van 7000 van de 8200 joden in de eeuwige stad. De Kerk had zich, op aanwijzing van Pius XII, helemaal ter beschikking gesteld van de joden. Vrijwel alle basiliken, kerken, seminaries en kloosters herbergden en hielpen joden.

In 2010 werd bekend dat er een clandestien netwerk bestond dat was opgezet door paus Pius XII, waarvan de 97-jarige Italiaanse priester Giancarlo Centioni, het laatste lid is dat nog in leven is. Tussen 1940 en 1945, was hij aalmoezenier van het leger in Rome bij de vrijwillige militie voor de nationale veiligheid en woonde hij bij Duitse priesters van de Gemeenschap van het Apostolisch Leven (de paters Pallotijnen), die hem opnamen in hun netwerk van hulpverleners. “Als fascistische aalmoezenier was het voor mij gemakkelijker om joden te helpen”, verklaarde hij in een interview dat hij toestond aan ZENIT en aan het multimedia-persbureau www.h2onews.org, om uit te leggen welke redenen er waren geweest voor de keuze om hem te laten meewerken aan een riskante operatie. “Mijn pallotijnse confraters, die uit Hamburg kwamen, hadden een vereniging opgericht, ‘Raphaël Verein’ (de Raphael-vereniging) die bedoeld was om de joden te hulp te komen. “Een van de doelen van het netwerk was om joden uit Duitsland weg te halen en via Italië Zwitserland of Lissabon (Portugal) te laten bereiken en om die reden telde het netwerk een zeker aantal mensen uit elk van die vier landen. In de loop der tijd voegden ook joden zich bij dit netwerk.”

Na de oorlog vind je alleen maar positieve meningen over Pius XII aan in alle kringen, joodse inbegrepen, ook nog in 1958, op het moment van zijn dood. Het is pas vijf jaar later, met het stuk van Hochhuth, waarvan later bewezen werd dat het was geschreven in opdracht en onder toezicht van de KGB, dat het gif van de twijfel ging doorsijpelen in de hoofden. Deze Hochhuth, zo zei Klarsfeld ons, is revisionist geworden en ontkent dat de Shoah heeft plaatsgevonden. Het is belangrijk om te weten dat deze aanval in feite niets anders was dan de voortzetting van campagnes van desinformatie die gevoerd werden door de landen in het Oosten tijdens de oorlog, onder de dekmantel van ‘wetenschappelijke’ publicaties die professionele historici gemakkelijk voor waar hielden, en die er op gericht waren het idee te doen postvatten dat Pius XII in het centrum had gestaan van een groot vredesplan ten voordele van Duitsland en tegen de USSR. Deze desinformatie werd zelfs gekoesterd door een tijdelijk redacteur van L’Osservatore Romano, het officiële orgaan van de Heilige Stoel!

De aanvallen die aldus zijn ingezet werden grotendeels en zeer welwillend verspreid in Angelsaksische kringen. “De afkeer van Pius XII is geboren in de Angelsaksische, protestantse wereld, niet in de joodse wereld die zich daarentegen in de loop van de tijd met een internationale campagne heeft aangepast om niet verkeerd begrepen te worden. Met andere woorden: als een paus ervan wordt beschuldigd zich niet tegen het antisemitisme te hebben gekeerd, voelt de joodse wereld zich uiteraard geprikkeld om hierin duidelijkheid te verschaffen. En zo komen we dan uit bij de affaire van de zevende zaal van Yad Vashem in Jeruzalem, waar een foto hangt van de paus met een bijschrift waarin zijn houding als ‘tweeslachtig’ wordt beoordeeld. Of bij de vraag, in 1998 door Aaron Lopez geformuleerd, destijds ambassadeur van Israël bij de Heilige Stoel, om de zaligverklaring van Pius XII op te schorten. Ik houd me niet bezig met die zaak van dat opschorten want het is geen probleem dat te maken heeft met de geschiedschrijving, maar men is veel te veel gebeten op deze paus en dat heeft iets verdachts.”
Pius XII voelde “een sterke band en een indrukwekkend respect voor het joodse volk, en dat sinds zijn vroegse jeugd”, verklaarde Gary Krupp. In de ogen van Serge Klarsfeld belichaamde hij na de oorlog “de strijd tegen het totalitarisme en voor de opbouw van een Europa dat verlost was van het nationalisme.”

Professor Chenaux houdt zich bezig met het reconstrueren van de weg die Pius XII aflegde tot aan zijn pausschap, een weg die samenvalt met de politiek van het Vaticaan in de eerste dertig jaar van de twintigste eeuw. Hij kan dat doen aan de hand van twee concepten: die van de diplomaat en die van de herder. Het is interessant om er de aandacht op te vestigen dat de activiteit van Pacelli zich afspeelde in een bepaalde historische context: die van de recente verdwijning van de Kerkelijke Staat, wat als consequentie had dat de Heilige Stoel geen juridische status meer had die op internationaal vlak werd erkend. Vandaar het belang dat de politiek van de concordaten gaat krijgen. Pacelli heeft daar zeer direct aan bijgedragen, want hij heeft op zijn actief de ondertekening van niet minder dan tien concordaten en internationale diplomatieke akkoorden. Hij kan zonder problemen ‘de beste diplomaat van de Heilige Stoel’ genoemd worden. Er moet rekening worden gehouden met het feit dat, zoals professor Chenaux onderstreept, hij “van nature geneigd is om eerder naar overeenstemming te streven dan naar de confrontatie”, hetgeen ongetwijfeld zijn gedrag voor een deel verklaart.

Waarom bestaat de polemiek rond Pius XII? Ze lijkt eerder voort te komen uit het domein van het irrationele dan dat van de logica. Krupp vestigt er de aandacht op dat de archieven van voor 1939, dat wil zeggen 65 procent van documenten over Pacelli, beschikbaar zijn. Ze zijn voor 95 procent gepubliceerd door de Pave the Way Fundation. Maar het is verbazingwekkend, om het zacht uit te drukken, om te moeten constateren dat ze worden genegeerd door de instellingen die kritisch staan tegenover paus Pacelli. Net zoals de joodse onderzoekers die er enorm sceptisch stonden tegen een symposium dat in Rome werd georganiseerd door die stichting, maar van degenen onder hen die eraan hebben meegedaan, is honderd procent van gedachten veranderd over Pius XII.

Het lijkt me dat het na dit Colloquium niet meer mogelijk zal zijn om over Pius XII te spreken met de oppervlakkigheid die gangbaar is bij bepaalde personen. Dat zegt alles over het belang van de teksten die u gaat lezen.

Pave the Way Fundation heeft meer dan veertigduizend pagina’s nieuwe artikelen en documenten geplaatst, afkomstig uit vele landen, alsmede vele ‘interviews’ en video’s met ooggetuigen en zal dit werk voortzetten. Er is nog genoeg te doen, aangezien de archieven van paus Pius XII (1939-1958) zo’n dertig miljoen pagina’s aan documenten beslaan. Terwijl de Fondation doorgaat met haar werk om de waarheid aan het licht te brengen, heeft een rabbijn, David Dalin, gevraagd dat Pius XII tot ‘Rechtvaardige onder de volkeren’ zal worden benoemd. Dat is een spectaculaire wending en een juiste loop van de dingen.

Mgr. Dominique Le Tourneau, ondervoorzitter van de Association ‘Écouter avec l’Église’

De bisschop van Rotterdam: een nabeschouwing

2011-05-14T18:21:00.000+02:00

Dat mgr. Van den Hende van Breda naar Rotterdam gaat, is inderdaad een novum. Tot nu toe was het ongebruikelijk dat een bisschop werd ‘overgeplaatst’, tenzij het een promotie betrof. Bijvoorbeeld van hulpbisschop naar bisschop of van bisschop naar aartsbisschop.

Nu is deze gewoonte doorbroken en in dit kader werd hier en daar opgemerkt dat dit in Frankrijk al veel vaker voorkwam. Dat zette me op de volgende denkpiste.

De Franse rooms-katholieke Kerk heeft de laatste eeuwen nogal eens de neiging gehad om zich erg onafhankelijk van Rome op te stellen. Uiteindelijk durfde koning Lodewijk de XIV niet door te pakken, maar bijna was er een gallicaanse kerk geweest, net zoals er een anglicaanse is. De achtereenvolgende pausen hebben steeds geprobeerd om dit te voorkomen.

In Nederland was het tot zo’n veertig jaar geleden gebruikelijk dat de kandidaat die bovenaan het lijstje van het kapittel stond, de nieuwe bisschop werd. En dat was steeds iemand uit het eigen bisdom. Als ik snel de bisschoppen naga die tijdens mijn leven de Bredase zetel hebben bekleed, dan zie ik dat Baeten, De Vet en Ernst alle drie priesters van het bisdom waren.

Rond 1970 leek het erop alsof de Nederlandse kerkprovincie onafhankelijk ging verklaren. In Rome kreeg men de indruk dat het celibaat er werd afgeschaft en dat de bisschoppen hun gezag bij hun gelovigen helemaal kwijt waren. Daarom werden er mensen benoemd waarvan Rome zeker was dat ze niet van de leer van de Kerk zouden afwijken, ook al waren ze niet door het kapittel voorgedragen: mgr. Simonis was de eerste.

Je zou kunnen zeggen dat die tijd nu definitief voorbij is. De kans dat de Nederlandse katholieken weer het voortouw gaan nemen bij onbesuisde vernieuwingen is nihil. Toch is de invloed van de kapittels niet toegenomen. Nog steeds worden er bisschoppen ‘van buiten’ benoemd. Rome heeft het episcopale personeelsbeleid stevig in handen genomen en staat het niet meer af.

Of dat goed of slecht is, daar laat ik me niet over uit. Het bisdom Breda heeft met Muskens en Van den Hende twee goede bisschoppen gehad: ze zijn niet met de Franse slag benoemd.

Verlaat de ideale opvolger van Muskens Breda?

2011-05-10T09:15:00.004+02:00

Binnen enkele uren kan wat ik nu schrijf achterhaald en volkomen belachelijk zijn, maar ik doe het toch (het is me al eens eerder overkomen -- zoekt u zelf maar uit wanneer).

Het zou bijna ongekend zijn als bisschop Van den Hende Breda voor Rotterdam zou moeten verruilen. In de recente geschiedenis zien we hulpbisschoppen die bisschop worden (De Korte, hulpbisschop van Utrecht, werd bisschop van Groningen-Leeuwarden; Josef De Kesel, hulpbisschop van Brussel, werd bisschop van Brugge) en bisschoppen die aartsbisschop worden (Eijk van Groningen-Leeuwarden en Simonis van Rotterdam naar Utrecht, Léonard van Namen en Danneels van Antwerpen naar Mechelen-Brussel).

Als enige voorbeeld zou ik mgr. Gijsen kunnen noemen die van Roermond naar Reykjavik ging. Dat had te maken met problemen die hij had met het bestuur van het bisdom Roermond.

Heeft mgr. Van den Hende problemen in Breda? Nee. Hij is juist een bekwaam bestuurder. Zou hij dan als troubleshooter naar Rotterdam worden overgeplaatst? Bij gebrek aan trouble in Rotterdam is dat ook onwaarschijnlijk.

De berichten over de benoeming van Van den Hende zijn vaag. Omroep Brabant heeft het over ‘betrouwbare bronnen binnen het bisdom Breda’. In het artikel wordt hij verder afgeschilderd als een conservatief die zich strak aan de regels houdt. Dat beeld komt ook naar voren uit de berichten met vager bronnen als ‘kerkelijke kringen’ van BN De Stem en RTV Rijnmond. Dat laatste radiostation liet ook Peter Nissen aan het woord.

Volgens Nissen is het niet onwaarschijnlijk dat Van den Hende wordt overgeplaatst van het kleine bisdom Breda naar het grote Rotterdam. Dat juist vanwege zijn bestuurlijke ervaring.

Zo bezien zou het bisdom Breda best wel eens een wachtkamer kunnen zijn voor Rotterdam. Vervelend alleen voor bisschop Muskens die Van den Hende zag als zijn ideale opvolger.

En nu we toch aan het speculeren zijn: de opvolger van Van den Hende in Breda komt uit Brazilië.

Een nieuwe doorbraak?

2011-05-02T20:00:00.003+02:00

Frank Bosman, Anton ten Klooster en Eric van den Berg riepen afgelopen zaterdag de ChristenUnie op om zich meer open te stellen voor katholieken. Dit om tot een werkelijk christelijk-sociale partij van enige omvang te kunnen komen. Mij lijkt het niet het moment om hierover te beginnen omdat de ChristenUnie zich als gevolg van tegenvallende verkiezingsresultaten weer meer op haar oorspronkelijke reformatorische burcht lijkt terug te trekken.

Toevallig vierde in hetzelfde weekeinde de PvdA haar 65-jarig bestaan. Deze partij is oorspronkelijk opgericht om een doorbraak te forceren in het verzuilde Nederland: ook katholieken, protestanten en liberalen konden er lid van worden. Al snel bleek de PvdA echter een voortzetting van de oude Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP).

De bisschoppen waren verklaarde tegenstanders van de doorbraak en zouden in 1954 nog eens uitdrukkelijk het lidmaatschap van de PvdA voor katholieken ontraden. Dat doen de bisschoppen tegenwoordig niet meer. Zouden katholieken het eens opnieuw kunnen proberen met de sociaal-democraten? Tot ergernis van Geert Wilders is de PvdA zeer vriendelijk voor moslims. Misschien kunnen de katholieken er ook nog wel bij.

Vioolconcert of polonaise

2011-04-16T20:22:00.001+02:00

In drie achtereenvolgende blogs gaf pastoor Jack Honings een korte heldere beschrijving van het verschil tussen de Tridentijnse liturgie en de liturgie zoals het Tweede Vaticaans Concilie die ziet. Ook ging hij in op de reacties, waarvan er sommige ronduit ‘hatelijk’ waren.

Honings signaleert dat nogal eens wordt opgemerkt dat de Tridentijnse mis ‘sacraler’ zou zijn. Hij schrijft dat toe aan de meer theatrale indruk die de Tridentijnse mis geeft. Wie nog nooit in het theater is geweest, zal in eerste instantie ook de voorkeur geven aan La Traviata boven een vioolconcert, aldus Honings.

Dat misverstand wordt volgens mij in de hand gewerkt door de manier waarop de verandering van de Tridentijnse naar de ‘Vaticaanse’ rite plaatsvond.

In veel gevallen ging die verandering gepaard met nog veel verdergaande hervormingen. De mis werd een bijeenkomst die op een willekeurige manier kon worden ingevuld. Latijn leek verboden en de voorgeschreven teksten waren er om niet gebruikt te worden.

In zijn recensie van de film Gods eigen parochie over de Utrechtse pater Kotte beschrijft Frank Bosman hoe onder invloed van die radicale veranderingen de verwarring onder de gelovigen toesloeg. Zij kregen de indruk dat het enige alternatief voor de beatmis de Tridentijnse mis was. Ik maak me sterk dat veel van die mensen zich uitstekend zouden kunnen vinden in een mis volgens de ritus van het Tweede Vaticaans Concilie, maar dan wel met kerkmuziek van voor 1960 en zo mogelijk deels of geheel in het Latijn.

Als de mis volgens het Tweede Vaticaans Concilie een vioolconcert is, dan hebben sommige liturgiehervormers er een feestje met een polonaise van gemaakt. Geen wonder dat mensen terugverlangen naar La Traviata.

Een journalist met vooroordelen op pad

2011-04-01T21:31:00.000+02:00

Vanuit de binnenstad van Bergen op Zoom kwam ik ineens op een industrieterrein terecht. Naast een garagebedrijf vond ik het hoofdkantoor van Tante Louise-Vivensis, een grote organisatie op het gebied van de thuiszorg en de verpleging. Het was niet de zichtlocatie die ik had verwacht.

Ik was er voor een interview met de directeur. De dame van de receptie vroeg me plaats te nemen en even te wachten. Dat had ik al verwacht. Zo dadelijk zou er een andere dame komen die me meenam naar de bovenste verdieping, alwaar weer een andere dame me een kopje koffie zou aanbieden, want mijnheer de directeur is nog in bespreking.

In plaats daarvan kwam er een man met een stoppelbaard aanlopen die zich voorstelde als Jef Pelgrims, de directeur. Hij nam me mee naar een kantoortje achter de receptie. Er stonden wat kantoormeubelen die niet de design-allure droegen die je in het kantoor van de directie verwacht. En toch was dit het kantoor van de directie.

Ik vroeg Pelgrims of dit altijd het kantoor van de directeur was geweest. Nee, zei hij. Dat was vroeger op de bovenste verdieping geweest, maar toen hij kwam, had hij het meteen naar beneden verplaatst.

De rest van het interview is te lezen in het Magazine van het bisdom Breda.

Welvaart leidt tot ontkerkelijking: ja en nee

2011-03-30T21:44:00.000+02:00

Sociologen kijken niet in de harten van de mensen. Als ze constateren dat meer welvaart onkerkelijkheid in de hand werkt, dan bedoelen ze niet dat mensen na een salarisverhoging gaan nadenken of ze nog wel naar de kerk zullen gaan. Dat is volgens mij het misverstand dat er speelt in de discussie tussen Anton de Wit en Frank Bosman.

Er is een verband tussen stijgende welvaart en onkerkelijkheid. Dat is trouwens geen modern verschijnsel. De renaissance ontstond in de Italiaanse stadstaten, waar de burgers zelf het bestuur in handen hadden of tenminste economisch onafhankelijk waren.

Ze waren niet meer afhankelijk van hogere aardse machten en zelfs niet meer van bovenaardse. Terwijl de boer afhankelijk was van goed weer om zijn oogst te laten lukken, had de ondernemer in de stad tenminste de illusie dat hij zijn risico’s door zijn eigen handelen kon beperken. De burger had tijd voor cultuur en kon zich gaan verdiepen in kunst en wetenschap.

Het heeft een tijd geduurd voordat de Kerk zich hieraan had aangepast. De reformatie en contra-reformatie waren eigenlijk in wezen allebei een antwoord op de uitdaging die de zelfbewust geworden burger aan de Kerk stelde.

In de jaren zestig van de twintigste eeuw deed zich iets dergelijks voor: sneller en op grotere schaal dan tijdens de renaissance. De oorzaken van de secularisatie liggen mede in de stijgende welvaart. De auto heeft daarin een grotere rol gespeeld dan het Tweede Vaticaans Concilie.

De gezinnen die vroeger braaf naar de kerk gingen (omdat iedereen het deed en omdat er geen alternatief was) gingen nu van hun nieuw verworven vrijheid gebruik maken. In historisch onderzoek van de laatste jaren wordt er steeds vaker op gewezen dat de massale aanhang die de Kerk tot in de twintigste eeuw had, eerder op een sociaal gedragspatroon gebaseerd was, dan op een diep geloof.

Maar nogmaals: dit zijn patronen en geen beslissingen van individuele personen. Niet iedereen die salarisverhoging krijgt, loopt de Kerk uit.

Wat ik in het betoog van Frank Bosman miste was dat de Kerk al tientallen jaren haar positie ten opzichte van die veranderde maatschappij aan het bepalen is. De media in Nederland, ook de katholieke, besteden er trouwens ook weinig aandacht aan. Een belangrijke manifestatie in Parijs leverde slechts een kort bericht op. Kruispunt TV komt donderdag met Tafeltje Dekje. Hopelijk doet het Katholiek Nieuwsblad er nog iets aan. Over de dorpsrel bij de Vereniging voor Latijnse Liturgie weten we nu wel genoeg.

De wereld vergaat!

2011-03-25T20:05:00.000+01:00

Amerikaanse wetenschappers hebben op grond van statistische gegevens berekend wanneer religie in Nederland zal ophouden te bestaan. Hiermee treden ze in de voetsporen van een illustere voorganger, niemand minder dan Isaac Newton.

Newton heeft namelijk berekend dat de wereld in 2060 vergaat. Hij maakte die berekeningen op grond van aanwijzingen in de bijbel. De berekeningen werden in 2003 pas weer ontdekt.

Laatst zag ik weer zo’n tv-programma op Discovery Channel of zo, waarin beweerd werd dat Newton jarenlang totaal geobsedeerd was door de vraag wanneer de wereld vergaat. Je zou zeggen dat hij die jaren beter aan wetenschappelijk onderzoek had kunnen besteden. Dan had hij alvast de relativiteitstheorie kunnen ontdekken, of de fiets.

Maar Newton wilde helemaal niet het einde der tijden berekenen. Het was zijn bedoeling, zo schreef hij, om een eind te maken aan het gespeculeer hierover van mensen die de Heilige Schrift hiervoor misbruiken en in diskrediet brengen als hun voorspellingen weer eens niet uitkomen. “Christus komt als een dief in de nacht en het is niet aan ons dag en uur te weten die God in zijn boezem bewaart.”

Cultuurtheoloog Frank Bosman betitelde het statistisch onderzoek in het radioprogramma ‘Lunch!’ ook al als ‘klinkklare onzin’. Wel verwachtte hij dat het geïnstitutionaliseerde geloof, de georganiseerde kerken dus, over vijftig jaar verdwenen is.

Maar dat is in 2060. Dat kan geen toeval zijn.

Geen reclame voor het KN

2011-03-13T19:22:00.001+01:00

In het Katholiek Nieuwsblad werd de islam op één lijn geplaatst met het communisme en het nationaal-socialisme. Redacteur Henk Rijkers bracht in een column hulde aan een school die hoofddoekjes had verboden. Politieke uitingen horen niet thuis op een school, vindt hij. Van moslims net zo min als van communisten en nationaal-socialisten.

Rijkers heeft het recht om dit te vinden, als journalist en als katholiek. Net zoals de tekenaar die op joop.nl de tuigdorpen van Geert Wilders vergeleek met de vernietigingskampen van de nazi’s. Het is smakeloos, maar het mag. Tenzij de rechter anders bepaalt.

Helemaal ongegrond was die tekening op joop.nl trouwens niet. De nazi-propaganda schilderde de eerste concentratiekampen, die direct na de machtsovername van Hitler in 1933 in gebruik werden genomen, af als oorden waar allerlei tuig heropgevoed werd, zodat de brave burger op beide oren kon slapen.

En evenmin is de stelling ongegrond, dat er moslims zijn die uit zijn op politieke macht naar het voorbeeld van totalitaire staten in het Midden-Oosten. Toch denk ik niet dat de tandartsassistente met haar hoofddoekje die regelmatig het tandsteen van mijn gebit verwijdert, op een kwade dag met een kromzwaard zal verschijnen om mij de keel door te snijden.

Wel zou ik me schamen als zijn erachter zou komen dat ik meewerkte aan een blad waarin zij met nazi’s wordt vergeleken.

Er ligt hier nog een stapeltje kaarten die ik kan uitdelen aan mensen zodat ze een proefabonnement op het Katholiek Nieuwsblad kunnen nemen. Dit stapeltje gaat nu in de bak met oud papier die morgen wordt geleegd.

Voltaire zei eens dat hij bereid was te sterven om het recht te verdedigen van iedereen om zijn mening te verkondigen, hoe dwaas die mening ook mocht zijn. Maar reclame hiervoor maken, zou ook hem te ver zijn gegaan.

De onbekende bewoners van het Graduale Massief

2011-03-07T16:08:00.000+01:00

In de beschrijving van het Geloofseiland is helaas verouderde informatie opgenomen over het Graduale-massief. Vroeger was dit inderdaad een populair ski-oord, maar door de klimaatveranderingen binnen de rooms-katholieke kerk kan hier nauwelijks meer geskied worden.

Dat deze omissie op de kaart kon ontstaan is overigens begrijpelijk omdat deze gebieden, ook voor meer ontwikkelde gelovigen, tegenwoordig vrijwel onbekend zijn.

Ongeveer vijftig jaar geleden deden verschroeiende winden uit de steppe rond de Mariënburg - die ik trouwens ook mis op de kaart - de meeste pistes smelten. Alleen de hoogste en gevaarlijkste bleven nog over en dat terwijl de meeste inwoners van Geloofseiland de kunst van het skiën waren verleerd.

Verraderlijke quilisma’s, virga’s en de levensgevaarlijke pes-subpunctis liquescens zijn onoverkomelijke hindernissen geworden voor de onervaren skiërs van het eiland. Ook dit seizoen hebben reddingshelicopters talloze ongelukkigen moeten redden die op de top van een melisme vastzaten en reddingsploegen hebben ettelijke onvoorzichtige skiërs uit een neumenscheiding moeten bevrijden. Gelukkig waren er dit jaar geen doden te betreuren, maar vorig jaar vielen er nog vier dodelijke slachtoffers bij een afdaling in de achtste modus.

De meeste gelovigen beperken zich dan ook tot een glijpartijtje vanaf een van de kunstmatige heuveltjes in het Löwenthal dat zich op een veel lager niveau bevindt dan de oorspronkelijke pistes.

Op die hoge niveau’s bevinden zich nog kleine groepjes geharde skiërs. Sommigen zijn geheel afgesloten van de rest van het eiland, anderen hebben nog incidenteel contact met de overige bewoners, via smalle bergpaden die vaak worden geblokkeerd door de herders van beneden in het dal die bang zijn hun schapen aan de skiërs te verliezen.

De skiërs zijn erg schuw en als ze bijvoorbeeld in Twidden zijn, doen ze zich voor als werknemers van de grote aannemer Van den Berg, die verantwoordelijk is voor veel van de verbindingen op het eiland. Dat ze afkomstig zijn van de gregoriaanse hoogten in het Graduale Massief verzwijgen ze, bang als ze zijn te worden beschuldigd van polyfonie – op het eiland nog steeds een groot taboe.

Dat is een gevolg van de mythevorming die zich rond de skiërs heeft voorgedaan. Zo zouden ze allemaal terugverlangen naar de tijd dat het noorden nog in de greep was van de ijzige integralistische wind die het onmogelijk maakte om zelfs maar even een raam open te zetten. Wellicht zal de huidige paus nog eens een opdracht geven tot een expeditie om meer aan de weet te komen over dit geïsoleerde bergvolk.

De 95 stellingen van Luther

2011-03-02T12:40:00.001+01:00

De deur van de slotkapel in Wittenberg

Een tijdje geleden deed Eric van den Berg de suggestie om de 95 stellingen van Maarten Luther te gaan twitteren. Een goed idee want die stellingen zijn in reformatorische kring niet erg bekend. In dit artikel
wordt uitgelegd waarom.

Het beeld dat Luther met het opgangen van zijn 95 stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg de bedoeling had om de reformatie te starten, klopt niet. Hij wilde een discussie op gang brengen over de aflaten. Eigenlijk was de deur van de kapel een soort prikbord waarop hoogleraren zoals Luther bijeenkomsten aankondigden. Zoals die discussiebijeenkomst over aflaten.

Maar in de geschiedschrijving gaat het vaak zo, dat we in het verleden al de latere uitkomst zien. Zo nemen we nu algemeen aan dat Luther in 1517 willens en wetens de reformatie startte en de lutherse kerk stichtte.

Dat is niet zo. Hij verwachtte zelfs dat hij uitgenodigd zou worden op het Concilie van Trente, dat in 1545 begon met het hervormen van de rooms-katholieke Kerk. Er waren toen zelfs nog vooraanstaande katholieke theologen die een dialoog probeerden op gang te houden met de lutheranen.

Maar uiteindelijk zou het concilie zich juist afzetten tegen de leer van Luther en Calvijn en trokken ook de protestanten zich terug in hun eigen kerkgenootschappen. Daardoor blijven de raakvlakken tussen de rooms-katholieke Kerk en de protestanten tijdens het eerste stadium van de reformatie onderbelicht.

Wat is er mis in Breda?

2011-02-05T12:50:00.000+01:00

Er is iets mis in het bisdom Breda. Het aantal uitschrijvingen uit de rooms-katholieke Kerk is daar vorig jaar gedaald, aldus dit artikel in BN/De Stem. Elders steeg het aantal en dit is volgens het Kaski, dat de cijfers vorige week vrijdag presenteerde, vooral te wijten aan de commotie rond kindermisbruik, de affaire-Williamson en de ‘hostierel’.

Het Kaski heeft alleen de cijfers bekeken en niet gevraagd naar de beweegredenen van de kerkverlaters. Puur kijkend naar de cijfers moeten we concluderen dat nogal wat Bredase katholieken die op het punt stonden om de Kerk de rug toe te keren zich in het licht van die affaires hebben bedacht en tot de conclusie zijn gekomen dat de Kerk eigenlijk nog zo gek niet is.

Een medewerker van het Kaski wijst als oorzaak de gebrekkige parochieadministratie aan. Maar, vraag je je af, zijn de cijfers van de andere bisdommen dan wel betrouwbaar?

Wanneer je het volledige artikel van het Kaski leest, kom je tot de conclusie dat de affaires van de afgelopen twee jaar opmerkelijk weinig invloed hebben gehad op het aantal katholieken. Kennelijk meet het overgrote deel de zaken in hun juiste proporties te zien: de toestand is ernstig, maar niet uitzichtloos.

Het lag niet aan twitter

2011-01-29T17:29:00.002+01:00

Wordt Mariska Orbán-de Haas zo fel aangevallen omdat ze haar standpunt via Twitter verspreidt? Twitter laat inderdaad geen ruimte voor nuances, maar volgens mij is er toch iets anders aan de hand.

De bedreigingen die aan haar adres worden geuit zijn buitengewoon ernstig en eigenlijk in Nederland zonder precedent. Welke andere hoofdredacteur kan er ’s avonds niet meer gerust over straat?

Ik denk dat ze vooral een schrikreactie oproept bij een groep die ik voor het gemak maar even als ‘liberalen’ zal aanduiden en die tevreden hebben geconstateerd dat het geloof, in ieder geval het christelijk geloof, achter de voordeur is verdwenen. Het speelt geen rol meer van betekenis in het maatschappelijk debat.

De schrik is des te groter als dit wel het geval blijkt. Mariska Orbán slaagde er bijna in het debat over abortus te laten kantelen. De vraag is altijd geweest of de vrouw het recht heeft over haar eigen lichaam te beschikken en zo nodig abortus te laten plegen.

Door de kwestie in het persoonlijke te trekken, heeft dit abstracte debat over rechten concreet gemaakt: het gaat over mensen en dan vooral ook over mensen die nog niet geboren zijn.

Met christenen, katholieken, hoefde je geen rekening meer te houden. Ze waren gemakkelijk belachelijk te maken of ze probeerden hun standpunten bij voorbaat al zo in te zwachtelen dat ze bij andersdenkenden niet te hard zouden aankomen.

Mariska Orbán doet daar niet aan mee. Daardoor krijgen de ‘liberalen’ nu ineens vanuit onverwachte hoek een rechtse directe. Dat doet pijn en dat veroorzaakt agressie. Of het verstandig is, dat is een andere vraag.

De catechismus op twitter: mijn mening

2011-01-19T20:58:00.000+01:00

Wat ik tot nu toe vind van de twittercatechismus? Allereerst is het nuttig voor mijzelf. Ik ben namelijk nooit verder gekomen dan ‘Waartoe zijn wij op aarde?’ ‘Wij zijn op aarde om hier en hiernamaals gelukkig te zijn.’ Het stond in een reliëf dat aangebracht was in de gang van mijn lagere school.

De kapelaan die wekelijks langskwam had het al niet meer over de catechismus. Ik herinner me dat hij woorden op het bord schreef en dat we moesten zeggen wat we daarbij dachten. Verder vertelde hij ons dat geleerden het gewicht van de ziel hadden berekend. Nadat hij in het huwelijk was getreden, was het afgelopen met de godsdienstlessen op onze R.K. Lagere School.

Wat is het nut van een twittercathechismus? Ik weet het niet. Je komt er pas achter door te experimenteren. We beginnen nu pas te ontdekken wat we met sociale media kunnen doen.

Dat is me de afgelopen weken wel duidelijk geworden. Ik woon op 15 km van Moerdijk. Mede dankzij twitter kwam ik er al snel achter wat er aan de hand was en dat de wind de goede kant uit blies (nou ja, voor mij dan - excuses inwoners van Strijen en Dordrecht).

Als er nog eens zoiets gebeurt, zal ik weer twitter gaan volgen en misschien zelf gaan twitteren. Geen catechismus, maar schietgebedjes.

Raad voor de Bevordering van de Nieuwe Evangelisatie

2011-01-05T22:02:00.000+01:00

De Pauselijke Raad voor de Bevordering van de Nieuwe Evangelisatie, waarvan mgr. Léonard op 5 januari 2011 als lid werd benoemd, werd opgericht op 28 juni 2010. Deze Raad moet onderzoeken hoe het evangelie kan worden verkondigd in geseculariseerde gebieden zoals Europa en Noord-Amerika.

Een actueel artikel is te vinden op Wikipedia

Belangrijke bron is een artikel van de altijd goed geïnformeerde Amerikaanse journalist John L. Allen, die al twee maanden tevoren op de hoogte was van de oprichting van de nieuwe raad.

Zie ook rkdocumenten.nl

Catholica: een tussenbalans

2010-12-16T10:33:00.002+01:00

Catholica bevat ongetwijfeld interessante en goed geschreven bijdragen. De afgelopen tijd heb ik me uitsluitend bezig gehouden met de stukken van Tom Zwitser en Erik van Goor. Zij wijzen de ‘liberale’ staat af en spiegelen zich aan de feodale staten van het Ancien Régime.

“Paus heet sspx welkom ondanks alles”, twitterde Francis Siefken me. De ideeën van Van Goor en Zwitser doen me inderdaad sterk denken aan de Pius X-broederschap. Dat de paus deze broederschap weer tot de rooms-katholieke Kerk heeft toegelaten, is verstandig. Aan schisma’s hebben we niets.

Maar de broederschap, Van Goor en Zwitser denken vanuit een ander kader dan ik. Zij verwerpen de liberale staat en het Tweede Vaticaans Concilie. Dat doe ik niet.

Het verontrust me dat de reactionaire, anti-democratische, tendensen met hun uitgesproken bewondering voor geweld en hun eigenaardige opvatting van mannelijkheid in katholieke kringen als normaal worden beschouwd. Ook in het Katholiek Nieuwsblad vinden dit soort ideeën kennelijk weerklank.

Voor een vruchtbare discussie is het nodig dat je bepaalde uitgangspunten deelt. Terwijl ik de democratische staat en het Tweede Vaticaans Concilie als basis van mijn opvattingen over kerk en staat hanteer, doen mensen als Zwitser en Van Goor dat niet. Ik hoop niet dat dit soort tendensen sterker worden binnen de rooms-katholieke Kerk in Nederland.

Gelukkig heb ik het telefoonnummer van Peter Nissen, zodat ik als de nood toch aan de man zou komen, informatie kan inwinnen over aansluiting bij de Remonstrantse Broederschap. Mmm, broederschap… klinkt heel mannelijk.

De adelaar van Catholica

2010-12-15T12:16:00.002+01:00

Dat Catholica kiest voor de adelaar als symbool is inderdaad niet zo vreemd. Ze kozen bewust dit wapen van het Habsburgse Rijk. Zelf zeggen ze het zo:

Zonder in zinloze romantiek te willen vervallen, menen we dat juist het Habsburgse Rijk bij uitstek – tot het einde toe – iets liet zien van het Oude Europa. Juist het Habsburgse Rijk was de voortzetting van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Waar Duitsland in de negentiende eeuw ten prooi viel aan het kanker van het nationalisme en verwerd tot een kloon van het Pruisendom, bleef de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie altijd iets behouden van de klassieke, Europese Rijksidee.

Daarbij zou ik wel willen aantekenen dat in dit oude Europa de vorst uitmaakte wat zijn onderdanen moesten geloven. Juist in het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie gold het principe ‘cuius regio, eius religio’: wiens gebied, diens godsdienst. Dat gebied was niet van de Roomse keizer, een machteloze schaduw van de keizers van weleer, maar van de vorsten van de talloze Duitse vorstendommen en -dommetjes, steden en prins-bisdommen. Van Beieren en Pruisen tot talloze ministaatjes van Liechtenstein-achtige proporties. De meeste waren luthers en niet katholiek.

Even verderop in de toelichting op de keuze voor de adelaar, schrijft Catholica over het verbond van Troon en Altaar. Deze term verwijst naar de negentiende-eeuwse reactie tegen het liberalisme en alle andere uitingen van moderniteit. Dat komt ook steeds terug in Catholica, dus ook in dat opzicht is er zeker wat te zeggen voor de keuze van de adelaar.

In de loop van de negentiende en twintigste eeuw is de Kerk zich gaan distantiëren van dit verbond met de Europese gekroonde hoofden - die hun macht of zelfs hun kroon verloren. In plaats van een front te vormen tegen de moderniteit, ging de Kerk haar houding ten opzichte van deze moderne wereld bepalen. Dat vond zijn voorlopige bekroning tijdens het Tweede Vaticaans Concilie. Niet toevallig worden er door de Catholica-redactie vraagtekens gezet bij dit concilie.

De link naar de toelichting op de adelaar van Catholica werd mij gestuurd in een tweet van Francis Siefken, die er een andere link bijvoegde naar het Duitse tijdschrift Sezession. In eerste instantie was mij niet duidelijk wat dit met Catholica te maken had, maar het bekijken van een paar oude afleveringen leverde interessant materiaal op. Een citaat

Damit eröffnet sich auch die Synthese der identitätspolitischen Brennpunkte: Die Krise des Westens ist im Grunde eine Krise der Männlichkeit, eines Krise des weißen Mannes im buchstäblichen Sinn. Der Topos der Dekadenz wird klassischerweise mit der Verweiblichung assoziiert. »In Spätzeiten befindet sich die Männlichkeit immer auf dem Rückzug,« schreibt Paglia. Manche verwechseln dieses Fallen mit einem Steigen in eine feminin-weiche, pazifistische, demokratische Welt, während demographische youth bulges testosterongeladener Militanz gegen die mürb gewordene Festung Europa drängen. Die westlichen Männer müssen begreifen, daß auch die Frauen, die sich heute frenetisch an der Schleifung der Festung beteiligen, wie stets als die freiwilligen oder unfreiwilligen Trophäen der Sieger enden werden. Reconquista der Maskulinität, die drängende Aufgabe jedes einzelnen ist, hat eine Dimension und Verantwortung, die über das Individuelle weit hinausführt.

Net als in artikelen in Catholica, wordt hier een bepaalde vorm van mannelijkheid bepleit en komt het beeld van een bedreigde Europese beschaving naar voren. Overigens wijst Erik van Goor in zijn artikel ‘Katholiek denken onder de roede’, Sezession uiteindelijk af. Onder meer omdat Sezession gelooft in de staat. Van Goor doet dat niet:

Catholica staat echter niet voor de provocerende asceet die in dodelijke ernst ‘cultuur’ als ‘contra-cultuur’ bedrijft. Wij staan voor de vrolijke mens die zelfs in een vlaag van dronkenschap nog een heilige daad kan verrichten. Cultuur en avantgardisme zijn ons te vluchtig. Wij gaan voor de hardheid. Voor de echtheid. Voor de eigenheid en de verworteling. En daarom voor de radicale verwerping van de Staat die anderen en masse aanvaarden en aanbidden (van links tot rechts).

Dat is katholiek en bovendien oer-Nederlands. Waar naties als Duitsland, Frankrijk en Italië al vroeg kennismaakten met de staatsidee, bleef het Oude Europa van lokalisme en confederalisme het langs zichtbaar in de restanten van het oude middenrijk: in de Nederlanden, in Zwitserland. Anderen noemen het anarchie – maar het is het leven zelf dat slechts los van de Staat wordt gekend. Deze notie is belangrijk, al betreft het – jammer genoeg – achterhoedegevechten. Want zaken als de natiestaat, het volk, of de cultuur – het is allemaal bezig te verdwijnen.

Daar staat de dubbelkoppige adelaar dus voor. Nu nog het antwoord op de vraag waarom hij nu drie koppen heeft.

Consequent

2010-12-10T19:45:00.001+01:00

Consequent zijn ze wel bij Catholica. Eerder zette Tom Zwitser uiteen dat de Kerk een front moet vormen tegen de wereld. Interne verdeeldheid past daar niet bij.

Erik van Goor bespreekt in deze lijn het eerste rapport van de commissie-Deetman. Hij doet dit door te verwijzen naar een site van de linkse Vara, die seks met minderjarigen schijnt te propageren.

Inderdaad: niet de eigen fouten onder ogen zien, maar de aanval openen op de tegenstander.

Naar het front!

2010-12-09T08:16:00.000+01:00

Opnieuw krijgshaftige taal op Catholica. Tom Zwitser schrijft:

Anarchie is dodelijk voor de Kerk. Vandaar de oproep om maar eens duidelijk te krijgen waar de fronten liggen en wie aan welke kant staat. Want een kogel krijgen van een tegenstander is nog altijd minder erg dan er één oplopen van een medestander.

Aan dit front staat aan de ene kant de Kerk en aan de andere kant de moderne wereld. Daarom vindt hij dat er in de Kerk zelf rust moet heersen:

We hebben beide nodig: rust in de tent, maar ook een goed front.

Maar moderne gelovigen zorgen juist voor onrust. Daardoor ontstaat er onduidelijkheid.

Moderne gelovigen mijden de strijd, omhelzen de dialoog en maken van de gehele kerk een strijdtoneel. Maar dialoog sluit geen duidelijke woorden uit. Sterker nog: er kan helemaal geen dialoog plaats vinden zonder duidelijkheid en duidelijkheid is tevens een front. Geen dialoog zonder front, en geen front zonder dialoog. De (moderne) clerus van tegenwoordig mijdt duidelijkheid, consistentie en consequentie als de pest. Zogenaamd vanwege de dialoog met de wereld, maar intussen doen ze actief mee om de anarchie in de Kerk te vergroten. Ze hebben de mond vol van dialoog, maar weten geen mensen meer in de Kerk te krijgen. Ze voeren geen dialoog omdat ze geen front willen. Iedere natuurlijke behoefte om een duidelijk front tussen kerk en wereld aan te brengen wordt radicaal verworpen. Dat mag niet meer. De strijd is dus per definitie binnenkerkelijk: het front is naar binnen gekeerd en de enige duidelijkheid van de clerus betreft – nog steeds! – maatregelen tegen orthodoxe katholieken. De Kerk creëert zo haar eigen anarchie

.

Daarom moeten liturgische misstanden aan de kaak worden gesteld, vindt Zwitser. De oproep van pastoor Schilder om beelden van liturgische misstanden vindt hij niet ver genoeg gaan.

Als je luistert naar wat priesters precies zeggen rijzen de haren je te berge, terwijl het uiterlijk van de liturgie daar alleen voor de betere kijker iets van verraadt. Op het oog is de liturgie vrij ‘gemiddeld’ – hetgeen aanvaardbaar wordt geacht, maar zeker niet minder slecht is. Het probleem van het woord wordt door katholieken tot in het Vaticaan aan toe veel te weinig erkend terwijl toch alle dwalingen altijd met het woord en de loochening ervan begint.

Kortom: speur dissidente geluiden op en maak een front tegen de wereld.

Maar nu even serieus

2010-11-24T09:08:00.000+01:00

Wat wil Catholica nu eigenlijk zeggen? Ik weet niet goed hoe ik de artikelen van Erik van Goor en Tom Zwitser moet plaatsen. Is het satire of serieus bedoeld?

Hun artikelen geven een onsamenhangende indruk. Ze beginnen vaak met een logische redenering, alsof de auteurs ergens houvast zoeken, maar vliegen vervolgens al snel uit de bocht. Zoals het artikel ‘Ouwe jongens krentenbrood’ van Erik van Goor. Een citaat

Een woordvoerder van D66 verklaarde, na het nieuws over het aanblijven van Eric Lucassen als Kamerlid voor de PVV: “Het kabinet hanteert een dubbele standaard. Het bepleit een harde aanpak van misdadigers, maar bagataliseert de daden van de eigen coalitie.” Dat is toch grappig, nietwaar? Welke daden van de coalitie doelt men hier op? Alle daden? Alle politieke daden? De aanleiding – de affaire Lucassen – doet vermoeden: alle ontuchtige daden. En als ik het goed inschat, schaart de oppositie hier alle mogelijke daden, intenties, uitspraken onder die, in, namens, door en mede namens de PVV plaatsvinden en plaatsgevonden hebben.

Nee, het ging over het PVV-kamerlid Lucassen dat ontucht had gepleegd met vrouwelijke ondergeschikten. D66 en GroenLinks ‘partijen van de ontucht’ vinden dat afkeurenswaardig terwijl ze er zelf losbandigheid toejuichen onder hem mom ‘Het vrijkomen van seksuele repressie’. Waarom dan wel protesteren als het in het leger gebeurt, aldus Van Goor

Die redenering begrijp ik nog.

Maar hier ontspoort de redenering:

Als manspersoon uit een vorige eeuw denk ik, onnozel: wat doen vrouwen in het leger? Hoe reëel is het om jonge vrouwen door hitsige mannen te laten drillen om voor het vaderland zich de kop te laten afschieten in het verre Afghanistan, mits men de kuishuidsgordel maar om laat zittten? Wie de verhouding tussen man en vrouw negeert, komt vanzelf op de koffie. Die krijgt òf misstanden, òf een Jeanettenbrigade als landsverdediging.

Vrouwen horen dus niet in het leger. Dat leidt tot misstanden en zo niet, tot een ‘jeanettenbrigade’ een leger van flikkers dus. Hier gaat het niet meer over de uitwassen van de seksuele revolutie, maar over de verhouding tussen man en vrouw. In een masculiene omgeving zoals het leger horen vrouwen niet thuis.

Als er zich geen incidenten van seksuele aard voordoen, dan zijn de mannen mietjes. Gebeurt dat wel, dan ligt dat aan de aanwezigheid van vrouwen. D66 en GroenLinks zijn in het geval van het leger dus niet nodig.

De redenering ontspoort verder in een lofzang op het machismo, waarbij nu de PVV onder vuur komt. De PVV wordt neergezet als een voortzetting van de LPF van Pim Fortuyn.

Macht, agressie, machisme en viriliteit worden weggecastreerd, zodat er alleen een mooie, dubbelgeknoopte Fortuyn-stropdas over is gebleven.

En de conclusie

Links is lachwekkend; rechts is zo mogelijk nog lachwekkender.

De LPF is dus lachwekkend omdat ‘macht, agressie, machisme en viriliteit’ vervangen worden door de stropdas van Fortuyn: een homo, zoals wij weten.

Van Goor vindt dus dat vrouwen niet in het leger thuishoren, laat zich denigrerend uit over homoseksuelen en vindt een partij die macht, agressie, machismo en viriliteit ‘wegcastreert’ belachelijk. De conclusie is dat links noch rechts deugen. Wat is hier katholiek aan?

Leest allen Catholica

2010-11-20T15:07:00.009+01:00

Dames en heren!

Overweegt u katholiek te worden? Dat is een goed idee. Wat dat inhoudt? Nou, kijkt u maar eens op de site catholica.nl. Het woord zegt het al.

De site wordt geleid door dhr. Zwitser en dhr. Van Goor. Beiden zijn recentelijk tot de rooms-katholieke kerk toegetreden. Ze hebben het katholieke geloof omarmd en niet zo zuinig ook! Ze klampen zich eraan vast als drenkelingen aan een stuk wrakhout.

Beiden hebben onlangs een interessante bijdrage geplaatst op de site. Dhr. Van Goor ontmaskert op overtuigende wijze de hypocrisie van D66 en Groen Links die PVV-kamerlid Lucassen veroordelen, maar zelf aan de wieg hebben gestaan van de seksuele revolutie waardoor tegenwoordig alles maar toegelaten is. Ook pleit hij voor echte mannelijkheid. Een citaat:

Het is me wat als de partijen van de ontucht – D66 en GroenLinks – hoog opspelen als het over seksualiteit gaat. De nieuwe preutsheid van de Halsema’s en de Pechtolds is een preutsheid die teveel kranten leest. Want heeft u ook zo vaak gelezen over ‘ontucht met meisjes van 17 tot 20 jaar’? Zeg maar de gemiddelde leeftijd van een kersvers GroenLinks Kamerlid?

Die zit! Ik wist trouwens niet dat de nieuwe kamerleden van Groen Links zo jong waren. Kijk, dat soort feiten lees je niet in de linkse pers! En ook stelt hij de vraag die niemand anders durft te stellen, wat vrouwen eigenlijk in het leger doen?

Wie de verhouding tussen man en vrouw negeert, komt vanzelf op de koffie. Die krijgt òf misstanden, òf een Jeanettenbrigade als landsverdediging.

Dhr. Van Goor heeft veel Vlaamse contacten, zodat hij soms Vlaamse uitdrukkingen bezigt. Voor de Hollanders onder u: jeanetten zijn flikkers. Dat is eigenlijk best wel een lelijk woord, maar ja dhr. Van Goor is dan ook best wel een beetje boos. Geef hem eens ongelijk!

Maar dat is hij niet alleen op links, hoor! Ook de PVV krijgt onder uit de zak:

de PVV, de partij van de gecastreerde macho’s. Bonkige mannen, gedrapeerd in fortuinistische pakken die standpunten uitblazen die erop neerkomen dat iedere kerel die mept, schreeuwt, billenknijpt, vrouwenfluit, na drie keer straf levenslang moet krijgen. Want alle mannelijkheid moet eruit worden geslagen. Door politie, militie en legerexercitie. (…) Volgens hen zit er wat waars in het aloude neomarxisme, namelijk dat alles wat mannelijk is, moet worden toegesneden op de moderne maatschappij. Macht, agressie, machisme en viriliteit worden weggecastreerd, zodat er alleen een mooie, dubbelgeknoopte Fortuyn-stropdas over is gebleven.

Dat is tenminste mannentaal en ook dhr. Zwitser doet een duit in het zakje: hij wast in zijn bijdrage Joris Luyendijk en zijn onderzoek naar de macht in Den Haag de oren:

Wij wisten het al en we weten nog meer. Macht is een zaak van merendeels seksueel losgeslagen (lees: Linkse) politici. Macht is een zaak van merendeels goed voor zichzelf zorgende (lees: Linkse) politici. Dat betekent dat de baan die ze na hun politieke carriere krijgen veel zegt over hun politieke carriere en hun politieke daden zelf. Politiek (lees: Links) is fundamenteel niet te scheiden van de media en helemaal niet van het groot-kapitaal.

Zo die zit (alweer)! Leest u de bijdragen nog maar eens na, de citaten hierboven smaken naar meer, nietwaar? U zal zien dat alles wat ze schrijven feitelijk te onderbouwen is en ook dat ik niets buiten de context heb geciteerd. Scherpzinnige denkers zijn het, die twee en bovendien uitzonderlijk begaafde stilisten.

Het zal u dan trouwens ook opvallen dat er in beide artikelen veel over seks wordt gesproken. En dan zijn er nog domoren die beweren dat wij katholieken daarover niet durven te praten. Die kijken nu lelijk op hun neus, ha ha!

Het is tientallen jaren geleden dan een katholiek schrijver nog eens zo de spijker op zijn kop sloeg en toch een aanstekelijke humor wist te bewaren. Godfried Bomans is terug. In duplo nog wel! Waarom zijn zij geen hoofdredacteur geworden van het Katholiek Nieuwsblad? Intern of extern, dat mogen ze zelf uitmaken.

Graag wijs ik u ook op de artikelen die op de site van Catholica worden aangeprezen bovenaan de thuispagina. ‘Weg met de democratie’ staat er. En ook een artikel over het modernisme met op de achtergrond een gebouw dat instort. Nou, dan weet u wel dat dat modernisme niet pluis is!

U kunt daar ook een mooi citaat van dhr. Zwitser vinden

"De mensen die absoluut tegen iedere vorm van geweld waren vochten hun mening uit met degenen die er niet perse tegen waren. De eersten wonnen door de laatsten volledig uit te roeien." - Tom Zwitser

De tekst is achterin de zaal verkrijgbaar op een tegeltje en er is ook een uniek exemplaar van deze tekst geborduurd door zr. Secretia.

Dames en heren, ik hoop u hiermee een stukje dichter bij de rooms-katholieke kerk te hebben gebracht.

Hallo?

Waar bent u?

Waar is iedereen gebleven?

HALLO!

Geen stampende laarzen

2010-11-17T22:20:00.004+01:00

Catholica is geen dekmantel voor extreemrechts, zoals een driemanschap vandaag stelde. De redacteuren van Catholica komen openlijk uit voor hun meningen en die kun je rechts noemen. Als je goed zoekt vind je inderdaad uitingen die je als extreemrechts zou kunnen interpreteren, maar daarmee toe je de schrijvers geen recht. Ik hoor geen laarzen stampen als ik Catholica lees.

De heren van Catholica zijn veeleer romantici. Ze verlangen naar de tijd van voor het Tweede Vaticaans Concilie toen de theologen het katholieke geloof nog niet verpest hadden met hun modernisme. Daarbij hoort ook de keuze voor de dubbelkoppige adelaar van het Heilig Roomse Rijk der Duitse Natie.

Dat hoofdredacteur Van Goor beweert dat dat mgr. De Korte traditiegetrouwe gelovigen ‘nazificeert’ is walgelijk, maar als ik bedenk wat er de laatste weken aan het adres van Mariska Orbán-de Haas is geuit: dat is pas echt schokkend. De aandacht voor Catholica vind ik in dit licht gezien wat overtrokken.

Het is mogelijk dat ik het mis heb, maar ik denk dat je Catholica alleen extreemrechts kunt noemen, als de inhoud daartoe aanleiding zou geven. De artikelen van Van Goor en Zwitser zijn zo slecht geschreven en slecht beargumenteerd dat ik tot voor kort werkelijk dacht met twee pubers te maken te hebben. Maar onleesbaar schrijven is niet extreemrechts.

Dertigduizend theologen en een stropdas

2010-11-16T13:01:00.000+01:00

Dertigduizend deelnemers waren er tijdens het concilie van Konstanz (1414-1418). Dat las ik tenminste in het eerbiedwaardige handboek Histoire du christianisme. Ik moest denken aan de mensen achter het blad Catholica. Zij bestrijden de theologen die ervoor gezorgd hebben dat het Tweede Vaticaans Concilie geen echt concilie was – tenminste in de ogen van met name Catholica-redacteur Tom Zwitser. Dertigduizend theologen: daar worden de Catholica-boys ’s nachts badend in het zweet van wakker.

Bij nader inzien blijken de meesten die zich in die jaren in Konstanz ophielden handelaars en mensen uit de dienstverlenende sector, maar er waren inderdaad veel meer theologen (ongeveer 750) dan bisschoppen (zo’n 300). Voornaamste uitkomsten van het concilie waren dat er een paus werd gekozen (er waren er op dat moment namelijk drie) en dat de Boheemse prediker Jan Hus wegens ketterij op de brandstapel werd gezet.

Het concilie van Konstanz zou een vervolg krijgen in Bazel, waar de theologen probeerden de macht van de paus te beperken, maar dit liep op niets uit. Maar toch blijkt hieruit dat theologen al voor het Tweede Vaticaans Concilie hun stempel drukten op concilies.

Toevallig besteedde het Katholiek Nieuwsblad vorige week weer eens aandacht aan het theologen-bestrijdende Catholica. Het blad blijkt zich nu ook te richten tegen priesters die een stropdas dragen. Daarmee vormen ze het spiegelbeeld van de katholieken die het benauwd krijgen als ze een priesterboordje zien. Daar heb ik al eerder eens over geschreven.

Toch heeft Catholica een punt. In 1968 schreef een kapelaan in het Bredase bisdomblad dat de bisschop binnenkort net als elke andere manager en huisvader een stropdas zou gaan dragen. Het artikel is interessant omdat het een beeld geeft van hoe men in die tijd de toekomst van de Kerk in Nederland zag. Ik zal er later nog eens op terugkomen. Niet om stropdasdragende priesters te veroordelen – dat mag Catholica doen – maar te proberen te begrijpen hoe men toen dacht.

Duidelijke taal

2010-10-15T11:08:00.001+02:00

Laat ik het maar eerlijk toegeven: ik heb geen idee wat immanente rechtvaardigheid is. Een vorm van rechtvaardigheid, denk ik.

Waarschijnlijk ben ik niet de enige. In ieder geval zette Jürgen Mettepenningen, de woordvoerder van mgr. Léonard, een gevarendriehoek bij deze woorden in het concept van het boek van zijn baas dat dezer dagen uitkwam. Het verbinden van rechtvaardigheid en aids leidt tot misverstanden. En dat is jammer want de rooms-katholieke Kerk heeft als enige een middel tegen aids dat werkt en dat gratis is.

De aartsbisschop negeerde de waarschuwing en hield vast aan zijn formulering, zo vertelde Mettepenningen in een radiointerview.

Mettepenningen lijkt me geen spindoctor, maar wel iemand die goed weet hoe bepaalde uitdrukkingen overkomen. Het woord ‘immanentie’ kun je wel gebruiken in een artikel voor het Tijdschrift voor Theologie, maar niet in een boek dat bij Lannoo wordt uitgegeven en dus voor een breed publiek bedoeld is.

Ook kerkelijke leiders moeten zich afvragen hoe hun woorden overkomen. Ze moeten zich proberen te verplaatsen in degenen die hun woorden horen of lezen. De Kerk moet duidelijke taal spreken. Dat is iets anders dan je boodschap aanpassen omdat je bang bent voor negatieve reacties – dat is mgr. Léonard zeker niet.

Uit het interview met Mettepenningen proefde ik dat hij zich niet verantwoordelijk voelde voor de omstreden passage. Dat kan ik me goed voorstellen. Mijn naam is niet Mettegebakkenperen, moet hij gedacht hebben.

De dubbelkoppige adelaar

2010-10-04T12:12:00.001+02:00

Goed artikel gevonden over de dubbelkoppige adelaar. Blijkt van Byzantijnse afkomst en is te vinden in de wapens van Rusland, Groningen en nog talloze andere staten en steden.

De adelaar in het logo van catholica.nl lijkt erg sterk op die van het Heilige Roomse Rijk, die later werd overgenomen door de Oostenrijkse keizers. Die waren dan wel katholiek, maar de associatie met de rooms-katholieke kerk lijkt mij nogal vergezocht.

Afb. David Liudzo c.c.

De adelaar van de evangelist Johannes is het in ieder geval niet. Die heeft maar één kop. Kijk nog maar eens naar bovenstaande adelaar en die van catholica.nl. De overeenkomst is te groot om toevallig te zijn.

Daarom vermoed ik dat het de associatie is met het Heilige Roomse Rijk die catholica.nl tot de keuze voor dit mythische dier heeft gebracht. Misschien dat men daar terugverlangt naar de tijd dat er nog een katholiek rijk bestond. Alleen jammer dat het Heilige Roomse Rijk niet heilig, niet rooms-katholiek en geen rijk was. Of misschien vinden ze het gewoon een mooi logo.

Het Heilige Roomse Rijk

2010-10-04T10:48:00.000+02:00

Afb. David Liudzo c.c.

Het Heilige Roomse Rijk der Duitse natie dat van 962 tot 1807 bestond had vanaf de dertiende eeuw een dubbelkoppige adelaar in zijn wapen. De twee koppen stonden onder meer voor de macht van de Roomse keizer over zowel geestelijke als wereldlijke zaken.

Wachten op rood

2010-09-30T17:54:00.000+02:00

Blogster Observatrix is een actie gestart om te voorkomen dat mgr. Eijk kardinaal wordt. Toch hoeft het geen overwinning voor haar te zijn, mocht de aartsbisschop van Utrecht niet op het lijstje van nieuwe kardinalen voorkomen. Zijn voorganger Alfrink moest ook jaren wachten totdat hij eindelijk rood kon gaan dragen.

In 1959 leek het eindelijk zo ver te zijn – Alfrink was sinds 1955 aartsbisschop van Utrecht – maar er deed zich een complicatie voor. Traditioneel telde het college van kardinalen zeventig leden, maar de toenmalige paus Johannes XXIII had dit aantal overschreden. De paus wilde voorzichtig te werk gaan met deze uitbreiding en tachtig leek hem voorlopig een veilige grens. Weldra zou hij nieuwe kardinalen creëren, zoals dat heet, en Alfrink was nummer tachtig.

Maar er deed zich een complicatie voor. De stokoude secretaris van het pauselijke gerechtshof moest op een nette manier van zijn functie worden ontheven. Hij wilde op zijn 87ste nog lang niet met pensioen, maar de paus had een plan. De secretaris werd bij hem ontboden en kreeg te horen dat hij kardinaal zou worden.

Het was de bedoeling dat de man zou weigeren met het argument dat hij te oud was. Dit was dan een kans voor open doel voor de paus om te zeggen dat hij dan ook maar moest terugtreden als secretaris.

Helaas speelde de secretaris het spelletje niet mee en zei hij vol dankbaarheid ja tegen de kardinaalshoed die hem werd voorgehouden. De paus kon moeilijk op zijn toezegging terugkomen en daarmee was het aantal van tachtig al vol. Alfrink – en heel Nederland met hem, niet alleen de katholieken – had er al op gerekend dat hij in 1959 kardinaal zou worden. Dat beschouwde men toen nog als een zaak van nationale eer. Maar het gebeurde dus pas het jaar daarop.

Bron: Ton H.M. van Schaik, Alfrink. Een biografie (Baarn 1997)

Newman en de tandarts

2010-09-22T21:20:00.003+02:00

Was kardinaal Newman homo? Niet in die zin dat hij zich in bepaalde kringen bewoog om leuke jongemannen aan de haak te slaan. Hij had gewoon een bijzonder nauwe band met zijn vriend Ambrose St. John. Op zijn uitdrukkelijk verzoek werd Newman na zijn dood in hetzelfde graf begraven als zijn eerder gestorven vriend.

Maar niet alle katholieken vinden dat gewoon. In een uitzending van het Amerikaanse radiostation NPR zei pater James Martin s.j. dat het idee dat pelgrims het graf van Newman zouden bezoeken en daar de naam van Ambrose St. John op dezelfde grafsteen zouden zien, nogal wat wenkbrauwen heeft doen fronsen. Vandaar dat de stoffelijke resten van Newman onlangs naar een ander graf werden overgebracht.

Steeds worden katholieke autoriteiten zenuwachtig als een relatie tussen twee mannen aan de orde is. Helemaal niet nodig, vindt Martin: er zijn volop heiligen die homoseksueel georiënteerd waren. Daar is niets op tegen en het is een kwestie van tijd voordat de Kerk dat openlijk erkent. Zie bijvoorbeeld ook dit artikel op Isidorusweb

Ook John Cornwell, die een biografie van Newman schrijft, is nergens reviaanse lofzangen op de knapenliefde tegengekomen in het werk van de kardinaal. Wel van zijn bijzondere band met St. John.

Ook Cornwell laat dus zien dat Newmans relatie met zijn vriend voor katholieken voorbeeldig kan zijn. Hij bederft het alleen wanneer hij zegt dat St. John zelfs de koffers van Newman pakte als die op reis ging, ervoor zorgde dat hij zijn medicijnen nam en dat hij op tijd naar de tandarts ging. Net zoals een vrouw dat zou doen, aldus Cornwell. Een vrouw? Cornwell heeft een wel erg traditioneel beeld van de rol van de vrouw. Tegenwoordig heb je voor dat soort karweitjes een personal assistent.

Wie betaalt de Kerk na België?

2010-09-16T22:27:00.002+02:00

De grootste partij van Vlaanderen is voor Vlaamse onafhankelijkheid en de Waalse politici spelen openlijk met een plan-B voor het geval er geen regering te vormen is: een onafhankelijk Wallonië.

Stel dat België inderdaad uit elkaar valt. Wat heeft dat dan voor gevolgen voor de Kerk?

De indeling van de bisdommen is nog het minste probleem. Alleen het aartsbisdom Mechelen-Brussel omvat nu zowel Vlaamse als Waalse gebieden en het Brussels Hoofdstedelijk gewest. De drie gebieden zijn nu al vicariaten met een hulpbisschop. Maak die van Brussel en het Waalse deel tot bisschop en je bent klaar.

Dan zal je alleen nog een Waalse kerkprovincie hoeven op te richten en kan de ruzie beginnen of de aartsbisschop in Brussel moet zetelen, of in Luik of Doornik, die als bisdom veel oudere papieren hebben.

De financiële kwestie is veel interessanter. De Belgische staat betaalt op dit moment de salarissen van priesters en bisschoppen en een belangrijk deel van het onderhoud van de kerken.

Het weekblad Humo becijferde enkele weken terug dat de Kerk de Belgische belastingbetaler ongeveer een miljard euro per jaar kost. Daar zijn dan wel de katholieke ziekenhuizen en zorginstellingen bij inbegrepen, maar de salarissen van de priesters en pastoors worden alleen al op bijna honderd miljoen per jaar geschat.

Het is niet toevallig dat Humo in deze tijd probeert de werkelijke kosten van de rooms-katholieke Kerk in België te schatten. Vroeg of laat zal iemand daar vraagtekens bij gaan zetten, of België blijft bestaan of niet. Maar eens splitsing van het land zal de vraag over de verdeling van de kosten onvermijdelijk maken. Wat zullen het sterk geseculariseerde Vlaanderen en het nog sterker geseculariseerde Wallonië overhebben voor hun kerken?

Muilperen in de kerk

2010-09-08T22:57:00.000+02:00

Mag je iemand slaan die op een oneerbiedige manier te communie gaat of moet je zo iemand verbaal tot de orde roepen? De laatste optie lijkt me de meest voor de hand liggende, maar Observatrix citeert in haar blog iemand die ook de eerste mogelijkheid open. Deze doet dat naar aanleiding van een incident waarbij een priester iemand die de hostie uitspuugde een dreun verkocht, waarna er een handgemeen volgde.

Dat toont al aan dat een liturgische variant van de pedagogische tik niet wenselijk is. De zaak escaleerde en het nieuws over het relletje dat erop volgde gaat op dit moment de hele wereld rond.

Volgens mij is het trouwens met de eerbied in de kerken beter gesteld dan vijftig jaar geleden. Toen moest er een suisse aan te pas komen met een sjerp met de tekst ‘Eerbied in Gods huis’. Uit notulen van kerkbesturen weet ik dat die er niet voor niets stond. Het was vooral achterin de stampvolle kerken behoorlijk onrustig.

Ook weet ik dat men als het moment daar was massaal de communiebanken bestormde. Er is me een geval bekend waarin een misdienaar die regelend moest optreden, tegen de grond werd geslagen. En dat was bepaald niet in een kerk in een achterbuurt.

Bij de praktische uitvoerbaarheid van de liturgische tik heb ik trouwens ook zo mijn vraagtekens. Wat doet een hoogbejaard pastoortje met een uit de kluiten gewassen achttienjarige? Mag de priester ook vrouwen slaan of moet hij hiervoor een beroep doen op een stevig gebouwde non? Waar halen we die vandaan? Wat te doen met een ettertje dat demonstratief zijn andere wang toekeert?

Vervolgens komt de vraag op of ook in andere gevallen geweld mag worden gebruikt, en hoe ver je daarin mag gaan. Mogen gelovigen een predikant die veel te lang preekt van de preekstoel slaan? Hoe zit het met mensen die aan zelfkastijding doen? Mogen die zich dan voor straf een tijdje niet slaan?

Als je eraan begint om nukkige pubers te slaan, waar houdt het dan op? We kunnen beter het voorbeeld nemen aan de manier waarop een soortgelijk incident zo’n tweeduizend jaar geleden werd beëindigd door het zwaard weer in de schede te steken.

Weekendkloosterlingen

2010-08-15T20:04:00.004+02:00

Merkwaardige cijfers in een berichtje van Rorate over een onderzoekje naar ‘weekendkloosterlingen’. Het ging om een onderzoek naar de bezoekers van het klooster van de Kapucijnen in Velp. 47% van hen blijkt katholiek, 12% hervormd, 8% gereformeerd, 20% lid van een andere kerk of geloofsgemeenschap en 14% is lid van geen kerk.

Zou het om een oud onderzoek gaan, vroeg ik me af. De hervormde en gereformeerde kerken zijn sinds 2004 opgegaan in de Protestantse Kerk in Nederland. En waarom is het percentage leden van een andere geloofsgemeenschap zo groot. Trekken de kloosters veel doopsgezinden, remonstranten of misschien zelfs moslims?

Het onderzoek is te raadplegen via de site van de Konferentie Nederlandse Religieuzen. Daar blijkt dat het wel degelijk een recent onderzoek is, maar dat de vragenlijst voor de enquête waar het onderzoek op is gebaseerd, vraagt of iemand katholiek, hervormd of gereformeerd is.

Dat verklaart waarschijnlijk ook het hoge percentage ‘overige christenen’. Dat zijn protestanten die zich niet in de categorie ‘hervormd’ of ‘gereformeerd’ konden plaatsen.

Overigens is het een interessant onderzoekje, dat vooral een aanzet wil zijn voor meer speurwerk naar de motivatie om een paar dagen in een klooster door te brengen. Er blijkt onder meer uit dat de kloosterbezoekers hoog opgeleid zijn en niet tevreden met de eigen kerk. Uit ander onderzoek bleek dat hoger opgeleiden het niveau van de diensten in de eigen kerk te laag vinden.

Daar kan ik me iets bij voorstellen. Je zal maar eens op zondagochtend eindelijk weer eens de kerk binnenlopen op zoek naar bezinning, een stichtend woord met diepgang en een verzorgde liturgie om er achter te komen dat de mis in het teken staat van voetbal, om maar een voorbeeld te noemen.

Herman Finkers heeft zo’n situatie beschreven in ‘Het Moderne Kerklied’. Van de filosoof Cornelis Verhoeven is me een artikel rond hetzelfde thema bijgebleven omdat hij – voor zover ik weet – niet praktiserend katholiek was en vooral omdat de toon van het stuk scherper was dan ik van hem gewend was: ‘Als het menens is, zingen wij niet’.

Concert op de zondagmorgen

2010-08-14T12:08:00.000+02:00

“De uitvoering begint om 10.30 uur, de toegang is gratis”, lees ik in een advertentie in het Katholiek Nieuwsblad. Een concert op de zondagmorgen? Wacht even, boven de advertentie staat: “Liturgie met koor, orkest en solisten in Antwerpen”. En op de webstek van de parochie wordt vermeld dat pastoor Scheelen voorgaat. Dus toch een eucharistieviering.

Nou ben ik de laatste om bezwaar te maken tegen muziek tijdens een mis, al is de mis van Charles Gounod die op 15 augustus in de Antwerpse Pauluskerk zal klinken niet direct mijn kopje thee. Maar het is goed dat ook deze negentiende-eeuwse missen ergens blijven functioneren.

Maar, beste Sint-Paulusparochie, zou u dit gebeuren de volgende keer willen aankondigen als een eucharistieviering? Nog een tip: maak er een viering van volgens de Tridentijnse ritus. Deze muziek is ervoor gemaakt. Misschien dat ik dan de volgende keer ook naar Antwerpen kom.

Dansen rond het altaar

2010-08-04T20:25:00.000+02:00

Het cursuslokaal vulde zich langzaam met cursisten. “Het is hier net als in de kerk”, sprak de cursusleider. “Die loopt ook van achteren naar voren vol en als er één persoon in een rij zit, is die bezet.”

Daarop wendde mijn buurman zich tot mij. “Zie je wel dat Sacrosanctum Concilium een vergissing was”, zei hij.

De laatste tijd was het ook al eens in mij opgekomen dat je niet op de eerste plaats naar een viering hoeft te gaan om elkaar te ontmoeten. Sinds het Tweede Vaticaans Concilie ligt meer de nadruk op het vieren als gemeenschap, dan op de individuele devotie tijdens de eucharistieviering. Maar ik voel me ongemakkelijk als ik van achteruit naar voren de kerk in word gedirigeerd en hand in hand met een wildvreemde het onzevader moet bidden.

Ik moest denken aan Herman Finkers die vertelde hoe een pastoraal werker gezegd had dat zijn ideaal was dat alle kerkgangers elkaar bij de hand zouden nemen en rond het altaar zouden dansen, daarbij elkaar in de ogen kijkend en zeggend: ik hou van je.

Dat moest dan wel geleidelijk ingevoerd worden, zei de p.w. Waarop Finkers droogjes opmerkte dat dit hem niet geleidelijk genoeg kon gebeuren.

Anderzijds kan ik me voorstellen dat dit andere mensen wel aanspreekt. Niet alleen binnen de pinkstergemeente, maar ook binnen de rooms-katholieke kerk. Zolang het maar geen feestje wordt met een polonaise.

Je kunt daar aardig over discussiëren tijdens een cursus gregoriaans. Sommige deelnemers gaven de voorkeur aan de tridentijnse ritus, maar er waren er ook die naast het gregoriaans graag de teksten van Huub Oosterhuis op muziek van Huijbers of Oomen horen.

De liturgie is sinds het Tweede Vaticaans Concilie veelvormiger geworden. Je kunt erover discussiëren hoe ver je daarin kunt gaan. En als dat gebeurt met mensen die redelijke argumenten aandragen en je woorden niet verdraaien, dan is dat een verademing.

NRC ondermijnt commissie-Deetman

2010-07-19T22:43:00.000+02:00

Prof. Monteiro is opgenomen in de commissie-Deetman omdat zij deskundig is op het gebied van het historisch onderzoek naar ordes en congregaties. Vandaag wordt zij door NRC Handelsblad onder vuur genomen omdat zij onderzoek heeft gedaan naar de geschiedenis van ordes en congregaties.

De krant neemt daarbij als vanzelfsprekend aan dat historisch onderzoek in opdracht van een organisatie niet onafhankelijk kan zijn. Toch doet een historicus niets anders dan een bedrijfskundige die wordt ingehuurd om een organisatie door te lichten of een accountant die de financiën bekijkt. Beiden geven de feiten weer en trekken zo nodig harde conclusies.

Dat de NRC nu pas met dit ‘nieuws’ komt roept trouwens vragen op. Redacteur Joep Dohmen die het artikel over prof. Monteiro schreef, heeft uitvoerig onderzoek gedaan naar het verleden van ordes en congregaties en heeft daardoor vele gevallen van misbruik aan het licht gebracht.

Het is merkwaardig dat hij tijdens zijn onderzoeken nooit is gestuit op de publicaties van Monteiro en andere onderzoekers van de stichting Echo. Als je wat meer van de achtergronden van de geschiedenis van ordes en congregaties wil weten, moet je daar zijn.

Maar laten we aannemen dat Dohmen de naam Monteiro pas hoorde op het moment dat de samenstelling van de commissie-Deetman bekend werd. Een minuutje googlen zou voldoende zijn geweest om de informatie op te diepen die nu als nieuws wordt gepresenteerd. Het staat gewoon op de site van de Radboud Universiteit, waar prof. Monteiro werkt.

Hiermee wordt wel het gezag van de commissie-Deetman aangetast. Slachtoffers worden ten onrechte ongerust gemaakt over de onafhankelijkheid van de commissie. Wie heeft hier baat bij?

Het concilie van Nicea

2010-07-14T15:46:00.002+02:00

Was Jezus nu wel of niet goddelijk? Volgens Arius, een priester die eind derde begin vierde eeuw in Alexandrië leefde, stond Jezus wel dichter bij God dan enig ander schepsel, maar was hij in wezen niet gelijk aan Hem.

Die stelling had ernstige consequenties want dat betekende dat de verlossing die Jezus had gebracht uiteindelijk maar mensenwerk was. De denkbeelden van Arius ontmoetten dus veel tegenstand van andere theologen. Om aan die verdeeldheid een einde te maken riep keizer Constantijn de Grote in 325 het concilie van Nicea bijeen.

Uitkomst van de discussie was dat Jezus één in wezen is met de Vader, geboren niet geschapen, vóór alle tijden geboren uit de Vader. We kennen de formuleringen nog steeds uit de geloofsbelijdenis van Nicea die tot op de dag van vandaag wordt uitgesproken.

Maar na het concilie ging de discussie door. Het Arianisme gaf zich niet zo gemakkelijk gewonnen. Er volgen meer concilies en die verwierpen de uitspraak dat de Vader en de Zoon één in wezen waren. Pas tijdens het concilie van Constantinopel in 381 werd de formulering van Nicea definitief.

Toen ook werden alle concilies die sinds Nicea waren gehouden, ongeldig verklaard, want die hadden de dwaalleer van het Arianisme verkondigd.

Dat is een mooie opsteker voor degenen die hetzelfde willen doen met het Tweede Vaticaans Concilie. Het is al eens eerder vertoond! Weg met de verzinsels van theologen als Schillebeeckx, Bekkers, Alfrink, Suenens, König, Montini, Woytiła en Ratzinger.

De H. Celestinus

2010-07-13T15:39:00.000+02:00

Begin deze maand bezocht paus Benedictus XVI het graf van zijn voorganger Celestinus V. Deze was in 1294 slechts honderd dagen paus geweest. Hij had zijn leven gesleten als kluizenaar en was tot zijn eigen verbazing tot paus gekozen. Omdat hij zichzelf bij nader inzien niet geschikt achtte, trad hij al spoedig af. Zijn opvolger liet hem gevangen nemen omdat hij bang was dat Celestinus’ aanhangers een schisma zouden veroorzaken.

Dat beeld van die eenzame kluizenaar klopt niet helemaal. Pietro di Morrone, zoals Celestinus eigenlijk heette, werd bij zijn leven al beschouwd als een heilige die vele wonderlijke genezingen op zijn naam had staan. Hij had een groot aantal volgelingen en stichtte de orde der Celestijnen. Ook nadat hij zich had teruggetrokken in de bergen bleef hij de kerkelijke politiek volgen. In 1294 waarschuwde hij de kardinalen die al twee jaar in conclaaf waren dat ze snel een nieuwe paus moesten kiezen, of anders zouden ze de toorn van God over zich afroepen. Tot zijn verassing werd hij daarop zelf tot paus gekozen.

Dat het zo lang duurde, kwam onder meer doordat de Europese vorsten probeerden hun favoriet op de troon van Petrus te krijgen. Eigenlijk was Celestinus naar voren geschoven door de koning van Napels. Maar velen zagen in hem de paus wiens komst door mystici was aangekondigd en die een werkelijke spirituele leider zou zijn in een tijd waarin het gezag van de paus ernstig was aangetast door het politieke gekonkel.

Misschien merkte Celestinus al snel dat de koning van Napels hem voor zijn karretje wilde spannen en trad hij daarom af. Wellicht had hij dat beter niet kunnen doen. Niet alleen omdat zijn opvolger, Bonifatius VIII hem opsloot. Deze was namelijk ook nog eens in vele opzichten het tegengestelde van Celestinus en bepaald niet degene die het pausschap weer aanzien kon geven. Hij was machtsbelust en arrogant. Hij verrijkte zichzelf en zijn familie en stuurde aan op een conflict met de Franse koning. Die probeerde hem te ontvoeren om hem te berechten voor ketterij, seksuele uitspattingen en de moord op Celestinus. De ontvoering mislukte, maar Bonifatius was zo geschrokken dat hij kort daarna stierf. Een Engelse kroniek vermeldt over hem: “Hij kwam als een wolf, regeerde als een leeuw en stierf als een hond.”

B: Roger Collins, Keepers of the Keys of Heaven. A history of the Papacy (New York 2009)

Toch maar klokken luiden?

2010-07-12T13:14:00.000+02:00

Een paar maanden geleden schreef De Morgen over de heilige drie-eenheid. Zo werden Maradonna, Pelé en Zinédine Zidane genoemd. Ze waren bij elkaar in een café in Parijs en speelden tafelvoetbal.

Het gebeuren werd beschreven door een journaliste die er niet bij mocht zijn. De bijeenkomst was namelijk georganiseerd door tassenfabrikant Louis Vuitton. Er werden foto’s gemaakt voor de reclamecampagne die tijdens het WK voetbal loopt. Het verslag van de bijeenkomst van de drie-eenheid moet dus ingefluisterd zijn geweest. Niet door de heilige geest, maar door de p.r.-mensen van Vuitton. Toch werden de woorden beschouwd als een hemelse openbaring waaraan geen tittel of iota veranderd mag worden. In ieder geval had de eindredactie het niet aangedurfd om de kromme zinnen recht te breien.

Misschien zijn er mensen die tegenwerpen dat voor de kleurenbijlage van een krant andere normen gelden, vooral als het artikel is geschreven door de moderedactrice, maar de kritiekloze manier waarop er hier drie pagina’s vol illusies werden verkocht zit me toch dwars.

Mardonna en Pelé kunnen elkaar niet uitstaan. Ze zijn gewoon voor veel geld ingevlogen om, opnieuw voor veel geld, op de foto te worden gezet. Daarmee staan ze symbool voor het voetbal in het algemeen: het geeft een illusie van saamhorigheid, maar het uiteindelijke doel is geld verdienen.

Inmiddels zijn de Nederlanders hun illusie kwijt na de nederlaag van het nationale elftal in de finale tegen Spanje. Er volgt nog wel een huldiging. Dat kan verbazing wekken omdat Nederland tweede is geworden, maar er heerst hier nog steeds een stevige Joop-Zoetemelkcultuur. (Voor de jongeren onder u: Joop Zoetemelk was een wielrenner die zijn populariteit niet te danken had aan zijn overwinning in de Tour de France, maar aan het feit dat hij talloze keren tweede werd).

Langzamerhand zal er ook wel een einde komen aan de zelfcensuur van de Nederlandse pers. Wie de buitenlandse kranten erop naslaat, kan moeilijk meer met opgeheven hoofd het verlies ondergaan. De Frankfurter Allgemeine opent zijn website met ‘Die Biester 0, die Schönen 1”. Dat zegt deze keurige krant niet zelf, maar ze laat het vuile werk over aan andere media die worden geciteerd. Vooral de Engelse pers heeft geen goed woord over voor het Nederlandse voetbal.

The Sun: “De Nederlanders begingen misdaden tegen het voetbal”
The Guardian: “Na zo’n giftige finale moet het stadion ontsmet worden”
The Times: “De slechtste finale ooit”
Le Figaro noemt Nederland ultradefensief en agressief

Na deze lange aanloop wil ik nu mijn punt scoren: hadden de kerkklokken hiervoor moeten luiden? Voetbal is amusement, een illusie en nog wel een heel sterke. Gisteravond heeft een heel volk gedacht dat het een hoogtepunt in zijn bestaan had bereikt, terwijl men in feite naar een van de slechtste voetbalwedstrijden ooit zat te kijken. Een heel volk hypnotiseren: dat presteert geen enkele illusionist. De Kerk moet nu juist aantonen dat ze geen illusies biedt, maar saamhorigheid die niet uit elkaar spat door één doelpunt.

Alhoewel. Gisteren zag ik na de wedstrijd een stoet mensen terugkeren uit het centrum. Zwijgend en met gebogen hoofd. Hun vuvuzela’s waren verstomd, hun vlaggen hingen erbij als natte dweilen. Het was misschien toch wel mooi geweest als er gisteren een paar kerken hun doodsklokken hadden geluid.

Protest tegen het luiden.

2010-07-11T14:00:00.000+02:00

Of onze pastoor van plan is vanavond de klok te luiden, weet ik niet en het hoeft ook niet voor mij.

Te lang heeft de Kerk gemene zaak gemaakt met de wereldlijke macht. En juist nu daar een eind aan is gekomen, zou ze zich weer inlaten met de machthebber die het voetbal op dit moment is.

Het is trouwens een vergeefse poging om het geluid van de Kerk weer te laten horen. Het klokgelui zal niemand opvallen in de orkaan van vuvuzelagetoeter en alcoholgerelateerd gelal. De marginale positie van de Kerk binnen de samenleving zal hierdoor alleen nog maar pijnlijker duidelijk worden.

De Kerk moet zich niet aansluiten bij het gebral van de meerderheid, maar zich inzetten voor hen die in stilte lijden. Daarom roep ik op tot tweemaal drie kwartier gebed, eventueel met verlenging en strafschoppen, uit solidariteit met hen die om welke reden dan ook niet van voetbal houden.

Eigenlijk had ik een oproep willen doen om hiervoor kerken ter beschikking te stellen, maar er zal geen koster te vinden zijn die de kerk open wil maken en een oogje in het zeil wil houden. En de pastoor wil zelf natuurlijk ook naar het voetballen kijken.

Die pastoors kunnen echter wel iets anders doen. Zoals ik al stelde, heeft de Kerk bij het klokgelui geen baat. Daar zitten de mensen echt niet op te wachten. We moeten een voorbeeld nemen aan bedrijven. Een energiebedrijf geeft gratis energie weg. Een kruidenier beesies die de mensen aan hun kinderen kunnen geven zodat ze ophouden met zeuren om die beesies.

De Kerk heeft ook iets waar de mensen iets aan hebben. Ik stel voor om, als Nederland wint, elke Nederlander een volle aflaat te geven. Dat is gemakkelijk uit te leggen: het is zoiets als het kwijtschelden van je gele kaarten zodat je toch aan de finale mee kunt doen.

Niet dat ik verwacht dat er veel mensen onmiddellijk van onder de indruk zullen zijn. Maar als straks het laatste fluitsignaal voor hen heeft geklonken, zullen ze er de Kerk dankbaar voor zijn.

Weegschaal of vergiet

2010-07-08T14:37:00.000+02:00

Vrouwe Justitia wordt in België niet afgebeeld met een weegschaal, maar met een vergiet. Tenminste, dat vermoed ik op grond van wat er de afgelopen dagen gebeurde.

Eerst werd er naar Het Laatste Nieuws gelekt over de Dutroux-dossiers die bij het aartsbisdom Mechelen waren gevonden. Vervolgens kwam de grote concurrent Het Nieuwsblad met de inhoud van het verhoor van kardinaal Danneels.

Opvallend is wel dat – voor zover ik kan nagaan – alleen het Nederlandse AD dit laatste bericht heeft overgenomen. De Vlaamse media hebben er kennelijk geen zin meer in om als doorgeefluik van justitie te fungeren. Bovendien blijft er van de berichten weinig meer over als serieuze media als De Standaard de feiten gaan controleren en in perspectief zetten.

Deze krant meldt nu ook dat er geen aanleiding blijkt te zijn voor een nader onderzoek van deze zaken die als belastend voor kardinaal Danneels werden gepresenteerd. Wel komt er een onderzoek naar de lekken.

De oude generatie magistraten in België is het product van een systeem waarbij de politieke voorkeur beslissend was voor een aanstelling. Zo ontstonden er katholieke en anti-katholieke stromingen binnen de magistratuur. De anti-katholieken zijn nu kennelijk bezig via lekken stemming te maken tegen kardinaal Danneels. Maar de nieuwe generatie binnen justitie is niet meer partijgebonden en heeft nu kennelijk de strijd aangebonden met de oude lekkende dames en heren.

Het ‘geheime’ dossier-Dutroux

2010-07-07T10:44:00.001+02:00

“Het onderzoek in die zaak was zo lek als een zeef.” Dat zegt mr. Ronny Baudwyn vandaag in De Standaard. Hij was destijds de advocaat van Dutroux. Het hele dossier, inclusief de foto’s van zijn dode slachtoffertjes was in handen van verschillende bladen en tv-stations. Alleen het Britse blad The Sprout en de Waalse tv-zender RTL-TVI durfden deze te tonen. Het blad werd binnen enkele uren uit de winkels gehaald en RTL kreeg een storm van kritiek over zich heen.

Dat was in 2004. Het is dus niet onwaarschijnlijk dat, zoals De Morgen vandaag stelt dat het dossier destijds door The Sprout naar het Vaticaan is gestuurd en vandaar naar Mechelen. ‘Goedgeplaatste bronnen’ hebben het bericht in Het Laatste Nieuws bevestigd, dat dit dossier inclusief foto’s bij het aartsbisdom lag.

In een hoofdredactioneel commentaar roept De Standaard op tot nader onderzoek, zonder hysterie en “zonder dat een kampentwist binnen de magistratuur de blik vertroebelt”. Het lijkt erop alsof het bericht over de foto’s bewust gelekt is naar Het Laatste Nieuws, de meest gelezen krant van Vlaanderen. Er is blijkbaar een antiklerikaal kamp dat daar belang bij heeft. In hetzelfde artikel in De Morgen is sprake van een vrijzinnig en een katholiek kamp binnen justitie.

Laten we vooralsnog aannemen dat het aartsbisdom inderdaad het materiaal via het Vaticaan kreeg. Het maakte toen onderdeel uit van een serie absurde geruchten dat vooraanstaande politici, magistraten en ook kerkleiders als handlangers van Dutroux zouden zijn. Als Danneels of hierbij betrokken zou zijn geweest, zou hij de dossiers ongetwijfeld vernietigd hebben. Het lijkt er dus meer op dat degenen die hem op de korrel wilden nemen, zich in hun eigen voet hebben geschoten.

Misbruik, engagement en anti-klericalisme

2010-07-01T15:25:00.002+02:00

Veel kerk deze week in het weekblad Knack, over misbruik, sociaal engagement en een anti-klericale column. Een interview met Karlijn Demasure, expert op het gebied van onderzoek naar seksueel misbruik van kinderen en (ex-)lid van de commissie Adriaenssens.

Over het in beslag nemen van de dossiers van de commissie:

(…)475 dossiers binnenhalen die door anderen zijn samengebracht, dat is aardig meegenomen voor een justitieel apparaat dat vooral ervaring heeft met het seponeren van dergelijke dossiers.

Over kardinaal Danneels:

De strijd tegen pedofilie was duidelijk geen prioriteit voor de kardinaal.

En over de Kerk:

Rome moet 25 jaar zwijgen over seks. Nu praat de kerk er voortdurend over, en meestal negatief (…) Christus deed geen uitspraken over ons seksleven, maar hij sprak wel over sociale rechtvaardigheid en zorg voor de gekwetste mens. Dat is waar de kerk voor moet opkomen.

Verder een interview met Hilde Kieboom, voorzitster van de Sant’Egidio-gemeenschap in Antwerpen.

Wij moeten een kerk zijn die tot het hart van jonge mensen spreekt en hen vraagt om energieën van liefde en vergevingsgezindheid vrij te maken, om zich gratis in te zetten voor de anderen.

Hoe groot was die straf voor de vrouw die haar baby had vermoord? Twintig jaar? Wel, ik zie nog altijd geen verschil met abortus.

Over de invallen in Mechelen:

Ik vrees dat sommige mensen de kerk nog eens extra hebben willen beschadigen.

En voor wie een vrijzinnige aanval op de Kerk kan hebben, een column van Chris Van Camp.

De wettelijke gijzeling van het mijterclubje in Mechelen door de gerechtelijke politie zou mij als praktiserend antiklerikaal moeten aanzetten tot heidens dansen bij volle maan.

Maar ze waarschuwt voor het weggooien van het kind tegelijk met het badwater: Ze vindt het erg

...dat we negeren dat er ook heel geëngageerde rechtschapen priesters zijn die nog steeds een unieke sociale rol vervullen in hun kleine gemeenschap.

En ze waarschuwt dat we

door ons verbeten gegraaf naar de wortel van het kwaad een gaslek onder onze westerse cultuur veroorzaken.

Een nieuwe Franciscus

2010-06-28T20:12:00.000+02:00

Benedictus XVI is in intellectueel opzicht de grootste paus sinds Innocentius III. Dat schrijft Anthony Grafton in een essay in The New York Review of Books. Innocentius was paus van 1198 tot 1216, dus dat wil wel wat zeggen van Benedictus. “Hij weet alle instrumenten te hanteren van historisch onderzoek en van theologische en exegetische discussies”, aldus Grafton.

Grafton, een “niet-katholiek bewonderaar van de Kerk”, heeft wel kritiek op de aanpak van Benedictus van het misbruikschandaal. Als prefect van de congregatie voor de geloofsleer heeft hij weliswaar doortastend opgetreden tegen Marcial Maciel Degollado, maar hij heeft de publiciteit over dergelijke zaken te lang gezien als een moedwillige aanval op de kerk. Pas sinds het bezoek aan Malta ziet Grafton een ommekeer.

Maar de kerkgeschiedenis laat zien, aldus Grafton dat revolutionaire veranderingen niet altijd vanuit Rome komen, maar van elders binnen de Kerk. Een paus die hier het belang van inziet is een grote paus. Innocentius III gaf Franciscus van Assisi en Dominicus alle ruimte.

Benedictus is ook zo iemand, denkt Grafton. “Hij weet dat de Kerk, wat voor middelen ze ook heeft, heiligen nodig heeft en dat men die vaak ver buiten de curie heeft gevonden.” Een Dominicus heeft de Kerk op dit moment niet nodig omdat de paus zelf die rol op een uitstekende manier vervult. Maar een nieuwe Franciscus zal hij zeker herkennen, denkt Grafton.

Mgr. De Kesel bisschop van Brugge. Een verrassing?

2010-06-25T12:26:00.000+02:00

In de speculaties over de opvolging van kardinaal Danneels als aartsbisschop van Mechelen/Brussel toonden zich twee kampen. Het conservatieve kamp koos voor mgr. Léonard die de puinhoop zou moeten gaan opruimen die Danneels in hun ogen had achtergelaten. Daartegenover stond een groep die vooral Léonard niet als aartsbisschop wilde. Jozef De Kesel behoorde tot hun favorieten. Als hij als hulpbisschop van Brussel gepromoveerd was tot aartsbisschop, zou dat een keuze zijn voor het continueren van het beleid van mgr. Danneels.

Volgens de voormalige nuntius in België, mgr. Karl-Josef Rauber, stond De Kesel als nummer 1 op de voordracht aan de paus. Maar zoals bekend, werd mgr. Léonard benoemd. Dat nu juist De Kesel in Brugge wordt benoemd is dan ook verrassend. In ieder geval voor degenen die de benoeming van Léonard zagen als een veroordeling van het beleid van Danneels.

Een los eindje van het concilie van Trente

2010-06-22T10:10:00.000+02:00

In hoeverre kan de mens zijn eigen heil bewerkstelligen? Kan hij door het doen van goede werken in de hemel komen of is hij daarvoor afhankelijk van God? Dat de calvinisten met hun predestinatieleer de mens helemaal afhankelijk maakten van God, weten we. Maar ook binnen de rooms-katholieke Kerk waren er theologen die ideeën verkondigden die sterk leken op die van Calvijn.

Het Concilie van Trente heeft zich over de kwestie gebogen en kwam er eigenlijk niet goed uit. Daarom probeerde de Leuvense theoloog Cornelius Jansenius (1585-1638) een eind aan de discussie te maken door de werken van Augustinus te raadplegen. Maar de publicatie van zijn werk zorgde ervoor dat de discussie uit de hand liep.

Zijn tegenstanders slaagden erin om hem in diskrediet te brengen zodat de paus het boek van Jansenius verbood. Zelf kon hij zich niet meer verweren omdat hij inmiddels aan de pest bezweken was. De term ‘jansenist’ werd een manier om je tegenstanders het zwijgen op te leggen. Ongeveer op de manier waarop je tegenwoordig iemand ‘fascist’ kunt noemen. Je maakt daarmee duidelijk dat iemand niet deugt en verdere discussie daarover is uitgesloten.

Aan de kwestie hebben we zelfs nog een kerkscheuring overgehouden. Het ontstaan in 1723 van de oud-katholieke kerk is mede veroorzaakt door de discussie over het jansenisme.

De term ‘jansenisme’ werd al snel een soort containerbegrip waarin je van alles kwijt kon en waarin Jansenius zich niet herkend zou hebben. Toch zijn er enkele typische kenmerken die tot op de dag van vandaag zijn blijven bestaan. Bijvoorbeeld de nadruk op de autonomie van de lokale kerk. Die kwestie zou een van de losse eindjes van het Tweede Vaticaans Concilie worden.

Waait de Geest wel waar hij wil?

2010-06-14T11:52:00.008+02:00

Zou je de H. Geest kunnen verhinderen te waaien waar hij wil? Sommige critici van het Tweede Vaticaans Concilie denken van wel. Vooruitstrevende bisschoppen zouden tijdens het concilie hun modernistische wil hebben opgelegd aan hun collega’s en zo de Geest buiten de deur hebben gehouden. We kunnen de uitspraken van dit concilie dus naast ons neerleggen, aldus die critici.

Een van hen is Tom Zwitser die in het Katholiek Nieuwsblad tot tweemaal toe de gelegenheid kreeg zijn ideeën uit te dragen. In het nummer van 11 juni 2010 verbaast broeder Clemens Maria c.s.j. zich hierover. Het is inderdaad merkwaardig dat Zwitser de gelegenheid kreeg om het concilie van nul en generlei waarde te verklaren. Dat kan zelfs de paus niet.

Broeder Clemens Maria ziet precies waar het aan schort bij Vaticanum II-critici als Zwitser. Zij menen dat alle eerdere concilies glasheldere uitspraken deden waarover geen discussie mogelijk was. Ze zijn in de war gebracht door de grote tegenstellingen die na het concilie binnen de Kerk zijn ontstaan en geven de schuld aan de vooruitstrevenden die met hun dwalingen kennelijk alle bisschoppen én de H. Geest in verwarring hebben gebracht.

Het is de hoogste tijd dat in Katholiek Nieuwsblad een reeks artikelen verschijnt met een juiste, uitgebalanceerde visie op het Tweede Vaticaans Concilie. Met om te beginnen een aantal feiten betreffende concilies in het verleden, waarop het zo veel, zo niet meer (maar dan eigenlijk vrij weinig) valt aan te merken dan op Vaticanum II.

Aldus broeder Maria Clemens. Dat hoef je natuurlijk geen tweemaal te zeggen tegen een historicus. De komende tijd zal ik er eens wat aandacht aan gaan besteden. Want een genuanceerde kijk op het Tweede Vaticaans Concilie is nodig.

Dit geldt niet alleen voor mensen uit de conservatieve hoek. In Knack van 9 juni kwam Huub Oosterhuis aan het woord over het celibaat. In 1967 dacht hij dat het celibaat snel afgeschaft zou worden, maar de ‘conservatieve kliek’ in het Vaticaan maakte een eind aan het aggiornamento, het bij de tijd brengen van de Kerk. Maar wie goed kijkt, ziet dat de Kerk van vandaag in vele opzichten onherkenbaar is veranderd. Laten we eens een brave katholiek uit 1960 met een tijdmachine naar onze tijd halen: hij zal zijn ogen niet geloven.

Vloeibare kerk

2010-06-10T18:49:00.000+02:00

Nee, er komt geen tweede reformatie. Peter Nissen verklaarde dat desgevraagd tegenover het Historisch Nieuwsblad. In het nummer dat deze week verscheen, is de rubriek ‘Lessen uit het verleden‘ gewijd aan de rooms-katholieke Kerk van nu.

Nissen ziet eerder een restauratieve beweging die vanuit het Vaticaan nu ook de parochies raakt. Er komen “behoudende priesters die de parochianen moeten disciplineren”.

Daarop zullen nog meer gelovigen van de kerk ‘wegdrijven’: ze laten zich niet uitschrijven, maar ze komen niet meer. Een minderheid zal basisgemeenten gaan vormen die niet hiërarchisch maar als netwerken zullen worden georganiseerd.

Nissen noemt dat een liquid church: ‘plaatselijke geloofsgemeenschappen zonder veel organisatie’. De term heeft hij waarschijnlijk van de Engelse theoloog Pete Ward.

Geen cel voor homo's

2010-06-05T13:05:00.000+02:00

Het Reformatorisch Dagblad en in zijn kielzog het Katholiek Nieuwsblad zijn plotseling erg relativistisch geworden. In hun commentaren veroordeelden ze de secretaris-generaal van de Verenigde Naties omdat hij had ingegrepen in de binnenlandse aangelegenheden van een land.

Wat mij betreft mag Ban Ki Moon dat wel eens wat vaker doen als de mensenrechten in het geding zijn. Want dat was er aan de hand: in Malawi waren twee homo’s tot veertien jaar gevangenis veroordeeld. Mensenrechten, zoals het verbod om gediscrimineerd te worden vanwege geaardheid, staan boven de wetten van een land of uitspraken van een rechter. Op dezelfde manier wordt ook de vrijheid van godsdienst gegarandeerd.

Moeten we dan ook accepteren dat een parlement de rooms-katholieke kerk kan verbieden en dat rechters katholieken tot veertien jaar gevangenisstraf kunnen veroordelen? Laten we ons dan ook maar niet meer druk maken over de vervolging van christenen in islamitische landen. ’s Lands wijs, ’s lands eer, nietwaar?

Het Reformatorisch Dagblad ziet achter het optreden van de VN dezelfde ‘homolobby’ die in Nederland bezig zou zijn om een wet te laten aannemen die scholen verbiedt docenten te weigeren die openlijk homoseksueel zijn. Maar zelfs al zou die wet aangenomen worden, dan is dat niet de eerste stap op weg naar vervolging van christenen.

Ik ben echt niet bang dat ik in de gevangenis kom als Henk Krol premier zou worden, of dat ik België moet gaan mijden als - en dat is op dit moment een wat realistischer scenario - Elio Di Rupo daar regeringsleider wordt.

Het Reformatorisch Dagblad legt dus verbanden die er niet zijn. De discussie over de vrijheid van onderwijs is een heel andere. Een vergelijking met wat er in Malawi is gebeurd, vervuilt deze discussie. Hoe je ook over hen denkt: homo’s zet je niet gevangen. Geen veertien jaar en ook geen veertien dagen.

Catholic Media Convention

2010-06-03T18:34:00.000+02:00

Gisteren begon in New Orleans de Catholic Media Convention. Ik ben benieuwd hoe de Amerikaanse katholieke mediaprofessionals gebruik maken van nieuwe media.

Twitter begon niet erg veelbelovend met mededelingen als

Did you know there is a gator nuisance officer in every LA parish? Me neither.

http://tweetphoto.com/25362007 my presentation starts in 5 min!

Voor dit soort mededelingen was Twitter oorspronkelijk bedoeld, geloof ik, maar inmiddels zijn wer erachter dat we er meer mee kunnen. Kijk op Twitter: de twitterende deelnemers aan de conventie gebruiken de hashtag #cmc10

Aandacht voor religieus erfgoed

2010-05-28T21:42:00.000+02:00

Wat doen we met leegstaande kloosters? De religieuzen zelf geven de voorkeur aan een herbestemming die aansluit bij het oorspronkelijke doel. Dus liever geen partycentrum in het oude klooster, maar wel een zorg- of een onderwijsinstelling.

Gisteren mocht ik in het kader van Schatten van Brabant meedenken over dit onderwerp. Opvallend was dat niet alleen de religieuzen zelf, maar ook investeerders belang hechten aan het behoud van de waarden die de religieuzen vertegenwoordigden.

In het gastenverblijf van de zusters Norbertinessen in Oosterhout kregen we een half uur om na te denken over manieren om het religieuze erfgoed in Noord-Brabant meer onder de aandacht te brengen. De zusters waren ook uitgenodigd. Ze stonden er een beetje aarzelend tegenover. Maar het gezelschap, dat voor een belangrijk deel uit kunstenaars bestond, bleek zeer geïnteresseerd in het leven en de ideeën van de zusters.

Opvallend was ook dat kunstenaars uit zichzelf al aan de slag zijn gegaan met religieuze thema’s als berouw en vergeving. Ze springen in het gat dat de secularisatie heeft achtergelaten.

Misschien wordt een van de ideeën wel gerealiseerd. De zusters stonden er open voor, al zijn er grenzen. Enkele jaren terug hadden ze een tv-ploeg over de vloer gehad die het bezoek van een mevrouw aan het klooster kwam opnemen. De dame in kwestie had zich in de dagen dat ze er verbleef alleen in de kerk van het klooster vertoond als er een camera in de buurt was. Op tv leek het alsof ze zich helemaal in het kloosterleven had gestort. Aan dat soort nep deden de zusters niet meer mee.

Na een half uur vatte de gesprekleider de bevindingen samen en trok conclusies. Zo gaat dat tegenwoordig: we willen snel resultaat zien. De zusters hebben dit waarschijnlijk met verbazing aangezien: zij die geloven haasten niet.

De woordvoerders van de aartsbisschop

2010-05-15T15:04:00.002+02:00

Vandaag in De Standaard een interview met Hans Geybels, voormalig woordvoerder van kardinaal Danneels, en Eric de Beukelaer, woordvoerder a.i. van aartsbisschop Léonard. Enkele citaten:

Hans Geybels: “Ik denk dat Eric, met het pedofilieprobleem, nu echt ervaart dat de Vlaamse pers dubbel zo erg is als de Waalse.”
Eric de Beukelaer: “Niet dubbel zo erg, zeker drie keer zo erg.”

HG: “[Het imago van kardinaal Danneels] heeft een ferme deuk gekregen. Door lastercampagnes waarvoor iemand anders al lang een proces wegens laster en eerroof was begonnen.” (Geybels verwijst hiermee naar Rik Devillé die beweert dat Danneels al veel langer van de zaak-Vangheluwe en andere soortgelijke kwesties op de hoogte was).

EdB: “Het was kardinaal Danneels die zie dat we overstappen van een sociologische kerk naar een overtuigingskerk. Mensen worden katholiek omdat ze daarvoor gekozen hebben, niet omdat hun ouders dat waren. Monseigneur Léonard is vurig omdat hij overtuigd is.”
HG: “Monseigneur Léonard is een katalysator voor een evolutie die al langer bezig is, maar die onder hem een stuk sneller zal gaan.”

EdB: “Het blad Telemoustique had Léonard [enkele jaren geleden] verkeerd geciteerd en geschreven dat homoseksuelen abnormaal waren. Maar het enige wat Danneels zei was: ‘Waarom probeert u mijn vriend André Léonard tegen mij uit te spelen?’”
HG: “De kardinaal heeft zich nooit met zijn opvolging bemoeid. Nooit ofte nooit.”

Internet en individualisme

2010-05-15T12:01:00.002+02:00

Discussie over het celibaat moet mogelijk zijn: dat element uit een interview met aartsbisschop Schick van Bamberg in Der Spiegel van 10 mei trok veel aandacht. Maar de aartsbisschop zei natuurlijk veel meer, onder meer over internet.

Op de vraag waarom de Kerk zich veel minder bezighoudt met de problemen in de wereld dan veertig jaar geleden antwoordde hij:

(...) we leven in een maatschappij die als geheel steeds beperkter wordt. Er is meer individualisering dan openheid onder de jeugd. Ik vraag me steeds af of het internet ons tegenover anderen werkelijk opener maakt of dat het ons eigenlijk niet eerder in onszelf opsluit.

Voor zover ik kan nagaan, twittert de aartsbisschop van Bamberg niet en heeft hij ook geen weblog. Maar het aartsbisdom heeft wel een uitvoerige en actuele website en zelfs een afdeling internetzielzorg. De interactiviteit beperkt zich weliswaar tot het sturen van e-mails, maar het aartsbisdom vindt het vooral een middel tot verkondiging:

Via internet kunnen ook mensen die van de Kerk verwijderd zijn begeleid en geadviseerd worden. Contacten kunnen anoniem en zonder verplichtingen tot stand komen.

Ben benieuwd wat specialisten op het gebied van internetspiritualiteit hiervan vinden.

Tertio bevestigt verweer De Beukelaere tegen De Morgen

2010-05-05T09:30:00.001+02:00

De Belgische bisschoppen hebben de klacht over 87 priesters, die de ‘Vlaamse werkgroep mensenrechten in de kerk’ in 1999 indiende wel degelijk serieus behandeld. Dit in tegenstelling tot berichten in De Morgen. De woordvoerder van de bisschoppenconferentie, Erik De Beukelaere, had dit al eerder betoogd.

Het Vlaamse weekblad Tertio beschikt over de brief die de secretaris van de bisschoppenconferentie destijds schreef. Hierin is te lezen:

Om aan de klachten van slachtoffers, die u bereikten (…) een gepast gevolg te geven, zodat deze personen ook effectief kunnen geholpen worden en aan hun gewettigde vragen wordt tegemoet gekomen, vragen wij u nogmaals uitdrukkelijk deze personen rechtstreeks te verwijzen naar de bestaande contactpersonen.

Dit is de voorloper van de huidige commissie-Adriaenssens die dergelijke klachten behandelt.

Het ligt voor de hand dat de bisschoppen bereid blijven ieder persoon te ontvangen die zich in dit verband rechtstreeks tot hen wenst te richten.

Zo besluit het antwoord van de bisschoppen.

De Morgen versus De Beukelaer

2010-05-03T11:59:00.000+02:00

Vandaag in De Morgen een uitgebreide reportage over meldingen van misbruik aan de Belgische bisschoppen die daar niets mee zouden hebben gedaan. In de weekendeditie van de krant had commentator Yves Desmet al de houding bekritiseerd van de Kerk die priesters beschouwt als mensen die tot een “superieure kaste” behoren en die daardoor geen verantwoording hoeven af te leggen.

Als voorbeeld werd het verhaal van Joël Devillet verteld, die jarenlang door een priester uit het bisdom Namen werd misbruikt. Hoewel ik er niet aan twijfel dat dit inderdaad is gebeurd, zijn er toch vraagtekens te plaatsen bij de bewering dat mgr. Léonard geprobeerd heeft de zaak toe te dekken toen hij nog bisschop van Namen was.

Dat nu juist dit geval als voorbeeld van inadequaat optreden werd voorgesteld ging de woordvoerder van de Belgische bisschoppenconferentie, Eric De Beukelaer, te ver, zoals hij liet merken in een reactie op het commentaar van Desmet die onder meer op kerknet.be werd gepubliceerd.

De Beukelaer heeft als woordvoerder van de Belgische bisschoppen er mede voor gezorgd dat de zaak rond bisschop Vangheluwe in alle openheid is behandeld en zoals uit zijn verweer blijkt, is hij de discussie met Joël Devillet nooit uit de weg gegaan.

De Morgen daarentegen wijst niet op wat er nu goed gaat, maar wat er in het verleden fout is gegaan. Pas als die rekeningen vereffend zijn, kan er een streep onder dit verleden gezet worden. Dat is terecht, maar het is niet terecht dat iemand als De Beukelaer kind van deze rekening wordt.

Dekte mgr. Léonard een misbruikschandaal toe?

2010-04-29T14:31:00.000+02:00

Vandaag brengt De Morgen het verhaal van Joël Devillet, die tussen 1987 en 1991 werd misbruikt door pastoor Gilbert Hubermont van de parochie Flawinne in Belgisch Luxemburg. Léonard zou als bisschop van Namen geen maatregelen hebben genomen en zelfs zwijggeld betaald hebben aan Devillet.

In De Standaard ontkende de woordvoerder dat de zaak destijds is toegedekt. Hij verwees daarbij naar een uitspraak van de rechtbank in Namen uit 2009.

Over deze uitspraak verscheen in de Waalse krant La Dernière Heure op 19 februari 2009 een artikel. Hieruit blijkt dat de rechtbank de eis tot schadevergoeding afwees die Devillet had gevraagd omdat hij na drie jaar van het seminarie in Namen was gestuurd. De reden hiervoor was dat hij psychologisch niet geschikt was voor het priesterambt.

Uit dit artikel blijkt ook een andere gang van zaken rond het aangeven van het misbruik door pastoor Hubermont. Devillet zou er pas voor het eerst van hebben verteld in 1994, tijdens zijn eerste jaar op het seminarie. Hij maakte de feiten bekend aan zijn spirituaal. Daarop heeft de kerkelijke rechtbank van Namen een procedure tegen Hubermont gestart.

Het duurde vervolgens tot 2001 voordat Hubermont als priester moest opstappen. Toen ook werd op initiatief van Devillet de zaak voor de rechtbank gebracht.

Dat Devillet door Hubermont jarenlang is misbruikt, valt niet te betwijfelen. Wel wat er daarna volgens hem is gebeurd. Het verhaal van Devillet werd kort geleden ook gepubliceerd in de Zwitserse krant Le quotidien jurassien. Blogger Julien Gunzinger merkte op dat ten onrechte werd gesteld dat Léonard niets had gedaan en verwees naar het genoemde artikel uit La dernière heure. Devillet klaagde hem aan wegens smaad.

Het eerste lustrum van paus Benedictus

2010-04-18T14:14:00.002+02:00

Ook buiten de katholieke media heeft het feit dat Benedictus XVI nu vijf jaar paus is, enkele serieuze artikelen opgeleverd. De uitspraken van mgr. Bär in De Groene Amsterdammer kwamen al eerder naar buiten, onder meer via katholieknederland.nl

In het artikel komen ook de godsdienstsocioloog Staf Hellemans, hoogleraar patristiek Paul van Geest en de filosoof Theo de Wit aan het woord. Algemene teneur is dat de rooms-katholieke Kerk zich gaat terugtrekken in haar eigen gelijk en zich afsluit voor de wereld. Net als mgr. Bär wijst De Wit op de kracht en de universaliteit van de katholieke moraal en de liturgie. Volgens hem wordt bijvoorbeeld al het waardevolle dat de katholieke kerk over de seksuele moraal te zeggen kan hebben aan het zicht onttrokken doordat zij alleen nog in geboden en verboden over seks spreekt.

Maar dat ligt niet aan de paus. Mgr. Bär wees in De Groene al op de invloed van curieleden die weigeren zich op te stellen als ‘partner van de moderniteit’. De Amerikaanse Vaticaan-kenner John L. Allen jr. benadrukt in zijn beschouwing over vijf jaar Benedictus XVI dat deze paus geen man is van verboden, maar juist benadrukt wat er wél mag. Maar het Vaticaan slaagt er maar niet in deze boodschap over te brengen.

In De Groene wordt ook weer het beeld opgeroepen van een Kerk die sinds 1968 in de achteruit staat. Maar wie goed kijkt ziet dat op talloze terreinen vooruitgang is geboekt. Maatregelen die als ‘het terugzetten van de klok’ worden beschouwd, verdienen die kwalificatie vaak niet. Dat bijvoorbeeld op liturgisch gebied ‘de teugels worden aangehaald’ zorgt er juist voor dat de universaliteit van de liturgie blijft bestaan. De zelfverzonnen tafelgebeden en credootjes die her en der in zwang zijn geraakt, dragen daar bepaald niet toe bij.

Ook Humo besteedt aandacht aan het jubileum van de paus. Het blad laat onder meer kerkjurist Rik Torfs aan het woord. Hij ziet een Watergate-schandaal in het Vaticaan. Door gedegen speurwerk van de pers leidde de ontdekking van een inbraak stap voor stap naar het aftreden van president Nixon. Zo ziet Torfs het misbruikschandaal ook steeds dichter bij de paus komen.

René Stockman, de superiore generale van de Broeders van Liefde laat echter zien dat deze vergelijking zo mank gaat dat ze voor geen meter loopt. De paus was destijds als aartsbisschop verantwoordelijk voor duizenden priesters. “Je kan als eindverantwoordelijke niet alles weten. Er zijn binnen mijn congregatie ook dingen die gebeuren en die ik pas achteraf heb vernomen.”

Dat is ook de mening van John Allen:

Ik denk dan men over honderd jaar op een meer positieve manier op hem zal terugkijken. Zijn geschriften zullen beklijven, deze schandalen niet of veel minder.

De aarde draait rond de zon

2010-04-14T16:53:00.003+02:00

Als reactie op het verband dat kardinaal Bertone legde tussen homoseksualiteit en pedofilie, heeft de woordvoerder van het Vaticaan nu gezegd dat kerkleiders geen algemene uitspraken doen over medische en psychologische zaken. Dat moeten ze overlaten aan deskundigen.

Vandaag in Trouw was er zo’n deskundige aan het woord:

Homoseksualiteit leidt niet tot pedofilie en pedoseksualiteit werd nooit beschouwd als een te genezen ziekte. Beide suggesties vanuit de rooms-katholieke kerk zijn onzinnig,

zegt seksuoloog Jacques van Lankveld van de Universiteit Maastricht in die krant.

Bertone zou weliswaar gezegd hebben dat zijn stelling door wetenschappelijk onderzoek wordt gestaafd, maar volgens Van Lankveld bestaan zulke onderzoeken niet.

Ik ben heel benieuwd op welk onderzoek de kardinaal zich baseert. Ik ken het niet en heb ook nog nooit zo’n onderzoek voorbij zien komen. Ik vind het een vreemde suggestie.

Hoe je ook over homoseksualiteit denkt als theoloog, je moet wel kennis hebben van wat de menswetenschappen daarover te zeggen hebben. Je kunt evenmin het feit negeren dat de aarde rond de zon draait.

Wat zou Maria doen?

2010-04-12T12:21:00.000+02:00

‘What would Jesus do?’. Een goede vraag, maar met name in Amerika is het een cliché geworden dat het een inkopper is voor allerlei grappenmakers: zou hij auto rijden en zo ja welk merk, zou sandalen dragen of in aandelen beleggen?

Het Amerikaanse weekblad Newsweek van 12 april heeft als - serieus - omslagverhaal ‘What would Mary do? How women can save the catholic church from its sins’. Wat Maria zou doen, wordt niet duidelijk uit het artikel, maar wel dat ‘geïsoleerde groepjes mannen vaak slechte dingen doen’. Zet er vrouwen bij en het probleem is opgelost.

De rol van de vrouw is binnen de Kerk sinds het ontstaan van het christendom steeds kleiner geworden. Daar is tijdens de twintigste eeuw verandering in gekomen. Andere kerkgenootschappen, zoals de Lutherse kerk, hebben vrouwen op leidende posities. De rooms-katholieke Kerk daarentegen, is nog steeds een gesloten mannenbolwerk dat krampachtig probeert de moderne tijd buiten te houden.

Mij lijkt het best denkbaar dat ook de rooms-katholieke Kerk op enig moment meer vrouwen op leidinggevende functies zal benoemen. Maar de aanleiding voor het artikel is het misbruikschandaal. En hiervoor is er een andere oplossing:

Het moet absoluut duidelijk zijn dat de kerk niets in de doofpot wil stoppen (...) We moeten ook consequent de mogelijkheid van doorverwijzing naar de burgerlijke rechtbank opperen. En ten slotte moeten we bij seminaristen en novicen strikter toezien op een gezond psychologisch evenwicht.

Het is niet Maria die dat zegt, maar gewoon een aartsbisschop: die van Mechelen-Brussel in het jongste nummer van Tertio.

Verwarring in het Vaticaan

2010-04-05T11:43:00.002+02:00

“De Heilige Stoel twittert en heeft een eigen kanaal op YouTube, maar denkt tegelijkertijd alleen verantwoording te hoeven afleggen tegenover God”. Dat schrijft de correspondent van Time in Rome, Jeff Israely, in het jongste nummer van dit blad. Dat maakt het uitzetten van een p.r.-strategie een heidens karwei, aldus Israely.

Hij sprak met een hooggeplaatste medewerker in het Vaticaan die nauwe contacten onderhield met de paus toen deze nog prefect van de congregatie voor de geloofsleer was. Volgens deze medewerker verspreidt zich ‘een gevoel van verwarring’ door de hele hiërarchie van de Kerk. “En de paus zelf is ook in verwarring. Je kunt het zien aan zijn gezicht. Hij is aangedaan en verdrietig.”

Israely constateert dat de huidige woordvoerder van het Vaticaan, pater Frederico Lombardi, veel minder contact heeft met de paus dan zijn voorganger Joaquín Navarro-Valls met paus Johannes Paulus II. De enige keer dat Lombardi over de crisis rond het misbruik heeft gesproken met de paus was op 20 maart, naar aanleiding van de brief aan de gelovigen in Ierland, zo zei hij tijdens een interview dat Israely met hem had.

Lombardi verklaarde verder dat hij niet direct aan de paus, maar aan kardinaal-staatssecretaris Tarcisio Bertone rapporteerde, de tweede man in het Vaticaan achter de paus. Dat zijn nu eenmaal de afspraken. Maar Bertone is nu juist een van degenen die in de publiciteit rond het misbruikschandaal een mediacampagne tegen de Kerk ziet.

En nu wordt weer overal bericht dat de paus het tijdens zijn zegen Urbi et Orbi het niet over het misbruikschandaal had, waarmee hem impliciet wordt verweten dat hij dat wel had moeten doen.

Het doet me een beetje denken aan de reactie van de Britse koningin Elisabeth op de dood van prinses Diana. Dat op de koninklijke paleizen de vlag niet halfstok ging, leidde tot massale verontwaardiging. Formeel had de koningin gelijk: Diana was geen lid meer van het koninklijk huis. Maar later gingen de vlaggen toch halfstok en sprak de koningin zelfs het volk toe over de dood van haar ex-schoondochter.

Die omslag was mede te danken aan de toenmalige Britse premier Tony Blair. Hij wist hoe je de publiciteit naar je hand kon zetten. Maar dankzij diezelfde Tony Blair kent iedereen het begrip ‘spin doctor’.

Misschien was het verstandig geweest als de paus het misbruikschandaal had genoemd. Maar aan de andere kant moet ik er niet aan denken dat hij al zijn uitspraken door een p.r.-figuur laat bewerken om zo goed mogelijk in de media te komen.

Interview pastoor Mennen in Volkskrant

2010-03-31T11:39:00.003+02:00

Citaat De Volkskrant 31 maart 2010:

We hebben lang een goede scheiding van kerk en staat gehad. Er zijn nu partijen, D66 voorop, die vinden dat de kerk onder de staat door moet. En dat de kerk haar eigen opvattingen niet eens mag hebben, ook niet over homoseksualiteit. Dan zit je onder een zelfde soort dictatuur als onder het communisme en het nationaal-socialisme. Dan wordt de gewetensvrijheid vervolgd.

Open brief NCRV 2

2010-03-24T18:56:00.003+01:00

Als iemand me per ongeluk tegen de schenen schopt, neem ik genoegen met een eenvoudig ‘sorry’. Als iemand me met voorbedachte rade tegen de schenen schopt, dan is datzelfde ‘sorry’ niet voldoende. Daarom ben ik blij dat de NCRV nu eindelijk een reactie heeft gegeven waarin verantwoording wordt afgelegd en excuses worden aangeboden.

In het kader van het protest tegen het gewraakte NCRV-programma is ook de kwestie aan de orde gekomen van de onverschilligheid waarmee mensen soms te communie gaan. Als reactie hierop wordt gepleit voor de tongcommunie.

Tijdens de discussies van de afgelopen weken is duidelijk gebleken dat niet iedereen snapt waar het precies om gaat. Er was voortdurend sprake van ‘het halen van een hostie’, alsof iedereen het recht heeft om een kerk binnen te lopen en stukje brood te eisen.

Zelf heb ik nooit gemerkt dat de handcommunie leidt tot minder eerbied, maar ik wil best aannemen dat dit op andere plaatsen wel het geval is. Pogingen om de liturgie zo toegankelijk en laagdrempelig mogelijk te maken willen er nog wel eens toe leiden dat een eucharistieviering een bijeenkomst met een verhaaltje en een liedje wordt. Als een kerk zomaar een dak boven wat hoofden is, bestaat het gevaar dat de eigenaren van die hoofden zich niet meer realiseren dat daar zijn om recht voor God te staan.

Kerkmuziek: een verbod dat er niet kwam

2010-03-23T09:35:00.007+01:00

Het had weinig gescheeld of het concilie van Trente (1545-1563) had alle meerstemmige muziek verboden. Er is althans een verhaal dat de componist Giovanni Pierluigi da Palestrina (±1525-1594) dit wist te voorkomen door een mis te componeren voor paus Marcellus II, de Missa Papae Marcelli.

Deze mis was zo geschreven dat de tekst goed verstaanbaar was. Het probleem was namelijk dat de componisten in die tijd zulke virtuoze muziek schreven, dat de tekst helemaal naar de achtergrond werd gedrongen. Het concilie stond daarom op het punt om deze meerstemmige muziek te verbieden.

Palestrina schreef toen zijn mis voor de paus waarmee hij hem ervan overtuigde dat meerstemmigheid - of voor de kenners onder u, polyfonie - de verstaanbaarheid van de tekst niet in de weg hoefde te staan.

Waarschijnlijk is het verhaal niet waar. Paus Marcellus II leefde na zijn verkiezing in 1555 nog slechts 22 dagen. Veel invloed had hij dus niet. Het ligt meer voor de hand dat Palestrina de mis ter nagedachtenis aan hem opdroeg.

Bovendien had het concilie al jaren eerder over de kerkmuziek gesproken. Tegenwoordig wordt wel verondersteld dat het de componist Jacobus de Kerle (1531/2-1591) was die met zijn composities de polyfone kerkmuziek redde. In ieder geval is de vraag of de muziek voldoende dienstbaar is aan de liturgie al heel oud.

Oosterhuis mag

2010-03-19T09:39:00.003+01:00

Eindelijk weer eens een ouderwets relletje binnen de rooms-katholieke Kerk in Nederland. Het gaat om een zaak waar buitenstaanders zich niet druk over maken. Hoogstens trekt het feit de aandacht dat het onder meer de vader van Trijntje Oosterhuis betreft.

Ik heb het dus over het ‘verbod’ van een aantal van zijn teksten. Dat zat er al langer aan te komen, maar nu mogen een aantal gedichten van hem en van andere Nederlandstalige dichters niet meer afgedrukt worden in de misboekjes die de uitgeverij van de abdij van Berne in Heeswijk-Dinther uitgeeft. Verboden is er dus volgens mij niets.

Dat de media er gemakshalve van uitgaan dat er wel iets verboden wordt, is nog te begrijpen. Anders is het geen nieuws en kun je je taak niet uitvoeren die eruit bestaat de vooroordelen van je lezers, kijkers en luisteraars over de Kerk als een achterlijke instelling te bevestigen. Maar dat pastores desgevraagd meehuilen met deze wolven in het bos vind ik jammer.

In onze parochie gebruiken we de misboekjes van uitgeverij Gooi en Sticht. Die zijn al jaren aangepast aan de bisschoppelijke richtlijnen en nooit heeft iemand daar bezwaar tegen gemaakt. Zelf had ik het niet meteen gemerkt, al was het me wel opgevallen dat teksten die me vroeger als een graat in mijn keel bleven steken (‘zingt als rivieren mee voor God, hij leve lang’) niet meer in de boekjes voorkwamen.

Daar komt bij dat bij ons de traditionele koorzang altijd in ere is gebleven. Als je bent opgegroeid met muziek van Palestrina en Andriessen dan realiseer je je dat wat er in Nederland sinds 1960 is geproduceerd slechts een heel klein stukje van de muzikale traditie van de Kerk is. Veel van degenen die nu jammeren over het vermeende verdonkeremanen van de teksten van Huub Oosterhuis hebben jarenlang gewerkt aan het vernietigen van alles wat op Latijnse teksten was gecomponeerd, tot en met het gregoriaans. Zij beseffen blijkbaar niet dat wat hen nu overkomt niet te vergelijken is met het lot van talloze koorzangers die hebben moeten zien hoe hun koor botweg werd opgeheven of hoe zonder enige vorm van overleg alle niet-Nederlandse teksten werden geschrapt. Over censuur gesproken.

Niet dat ik nu tevreden toekijk hoe deze nieuwlichters een koekje van eigen deeg krijgen. Van mij mogen ze water voor de zee blijven, hier zijn en overkant. Laat duizend bloemen bloeien, desnoods in de steppe.

Open brief NCRV

2010-03-19T09:00:00.001+01:00

NCRV-directeur Coen Abbenhuis reageerde op maandag 15 maart met een e-mail op een Open Brief die eerder die dag namens de katholieke blog-community naar de NCRV was gestuurd om bezwaar te maken tegen heiligschennis in het tv-programma Man Bijt Hond. Abbenhuis’ antwoord is ook te vinden op de NCRV-site als officiële verklaring:

http://www.manbijthond.nl/reactiencrv

Dit antwoord is onzes inziens beneden alle peil en daarom gaat de het protest tegen deze actie van de NCRV door. De Open Brief met een actuele lijst van mensen die haar onderschrijven vindt u hier:

http://beautifulblues.wordpress.com/2010/03/15/katholiek-protest-tegen-heiligschennis-door-ncrv/

Al bijna tweehonderd namen staan onder de brief. Onder hen een twintigtal katholieke priesters en diakens. Ook komt er veel steun uit protestantse hoek en heeft een volledige parochie zich achter de Open Brief geschaard. U kunt nog steeds uw steun betuigen!

De actie wordt vanaf nu aangetrokken door blogster Observatrix (www.observatrix.nl). Onder haar naam is er, in overleg met katholieke bloggers, een antwoord verstuurd naar de NCRV. Als bijlage bij dat antwoord is de Open Brief met een actuele lijst van ondertekenaars meegestuurd. Dit is ons antwoord:

Geachte heer Abbenhuis,

Hoewel het ons nog steeds onduidelijk is of u namens het NCRV-bestuur schreef of op persoonlijke titel, nemen wij de vrijheid om toch te reageren op uw e-mailbericht van 15 maart j.l. Uw antwoord stelt teleur in twee opzichten. Ten eerste omdat u in veel woorden weinig nieuws zegt en de excuses die door de redactie van het programma “Man Bijt Hond” nog wel waren gemaakt, niet eens herhaalt. Ten tweede omdat u in uw antwoord geen blijk geeft te hebben begrepen waar de kern van ons bezwaar ligt.

In uw antwoord verwijst u naar de ‘licht-satirische’ opzet van het programma “Man Bijt Hond”. Blogger Anton de Wit benadrukte dat hij geen man met lange tenen is en satire zeer kan waarderen. Dit zal voor de meeste ondertekenaars van de Open Brief gelden. Echter wat De Wit ook aantoont is dat de heiligschennis uit “Man Bijt Hond” met geen mogelijkheid satire kan worden genoemd. Zoals het op het blog van ondergetekende Erica Schruer treffend werd geformuleerd, luidde uw antwoord in feite: jammer dat u van heiligschennis de humor niet kunt inzien. Ook christenen doen regelmatig aan satire, maar in de vorm waarin de NCRV het goot was er geen sprake van christelijke, maar juist van anti-katholieke en daarmee dus ook anti-christelijke satire. Daarmee heeft u als omroep in feite uw identiteit geloochend.

U verwijst in uw brief ook naar het protest tegen de katholieke Kerk in de St. Jan in Den Bosch, dat georganiseerd was door het COC en de Gaykrant en werd gesteund door de PvdA en de SP. Dit was de aanleiding voor het “Man Bijt Hond”-item. Voor de Kerk was ook deze gebeurtenis méér dan pijnlijk. Ten eerste omdat er een eredienst werd verstoord en het risico van een moderne ‘beeldenstorm’ nadrukkelijk in de lucht hing. Ten tweede omdat niemand behalve de SGP het opnam voor de vrijheid van eredienst, terwijl het verstoren van religieuze bijeenkomsten bij wet verboden is, en de Kerk en de gelovigen daarin bescherming en respect mogen verwachten.

Voorts spreekt u uit dat de NCRV het doel heeft mensen recht te doen, ‘ongeacht hun seksuele geaardheid’. Dit wekt de suggestie van een zeker eenzijdig respect, waarvan godsdienst geen deel uitmaakt. Als het gaat om het afkeuren van het niet uitreiken van de Communie aan homoseksuelen acht de NCRV blijkbaar elk middel geoorloofd, tot de grootste schoffering en heiligschennis aan toe. Ons protest heeft daarentegen niets te maken met de seksuele geaardheid van Wagemakers, maar met de respectloze manier waarop hij in NCRV-zendtijd met de Hostie omsprong.

De belangrijkste constatering is dat uw brief inhoudelijk niet ingaat op de bezwaren die zijn geuit in de Open Brief, die inmiddels door 150 mensen en een katholieke parochie is onderschreven en ieder uur door meer mensen wordt onderschreven. Daarnaast regent het ook negatieve reacties op de website van “Man Bijt Hond”. Door de heiligschennis die in dat programma is gepleegd, af te doen als uitingen van ‘gelijkwaardigheid en verdraagzaamheid’, toont u aan dat de betekenis die u aan die twee begrippen geeft niets meer met de christelijke visie te maken heeft. Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat de NCRV is opgegaan in de grote massa van seculiere omroepen.

Wij verzoeken u zeer dringend uw standpunt te heroverwegen en daarvan terug te komen. Recent bij een incident in Maleisie pleegden twee medewerkers van een islamitisch tijdschrift heiligschennis door de Hostie te ontvangen en vervolgens uit te spuwen. Daarover ontstond veel commotie. Zij boden uiteindelijk daarvoor hun verontschuldigingen aan met de volgende woorden: “Het is niet de bedoeling van Al Islam om de christelijke godsdienst te beledigen, noch om christelijke bedehuizen te ontheiligen”. Van een nominatum christelijke omroep als de NCRV zou tenminste hetzelfde mogen worden verwacht. In het onverhoopt geval u niet tot betere inzichten komt, zullen wij onze bezorgdheid ook op andere plaatsen aan de orde stellen.

Met vriendelijke groeten,

Katholiek protest tegen heiligschennis door NCRV 3

2010-03-15T18:55:00.000+01:00

De NCRV heeft gereageerd.

Katholiek protest tegen heiligschennis door NCRV 2

2010-03-15T13:11:00.000+01:00

Het Nederlands Dagblad meldt dat de NCRV vandaag inhoudelijk zal reageren.

Tweede Vaticaans Concilie: een mijlpaal

2010-03-15T11:02:00.004+01:00

Als we de invloed van het Tweede Vaticaans Concilie op de huidige Kerk zouden wegnemen, dan zou er een onherkenbare Kerk overblijven. Onherkenbaar voor zowel progressieven die klagen dat de hervormingen van dit concilie zouden zijn teruggedraaid als voor conservatieven die klagen dat ditzelfde concilie zo veel dingen heeft afgeschaft die waardevol waren.

De mogelijkheid om de liturgie ook in de volkstaal te vieren, de verbetering van de verhouding met de joden zijn slechts twee voorbeelden van van de opmerkelijke veranderingen die het concilie heeft gebracht. Minder opvallend, maar zeker zo belangrijk was de hervorming van ordes en congregaties.

Het besef dat er iets goed mis was in de manier waarop het religieuze leven werd vormgegeven was al in de jaren 1950 aanleiding tot onderzoeken en maatregelen. Dat hiermee niet meteen een einde kwam aan machtsmisbruik in bijvoorbeeld internaten beseffen we op dit moment maar al te goed.

Daarmee is niet gezegd dat het Tweede Vaticaans Concilie een mislukking zou zijn. Ook niet omdat de mogelijkheden om de Tridentijnse liturgie weer te vieren zijn verruimd en evenmin omdat de verhouding met de joden nog steeds problematisch is.

Concilies werken als katalysator waarbij processen die al langer binnen de Kerk op gang zijn gekomen worden versterkt en onder de aandacht worden gebracht. Uitspraken van concilies zijn niet altijd eenduidig, de praktische uitwerking staat zelden vast. Dat is altijd zo geweest.

Het Concilie van Trente heeft zich bijvoorbeeld niet duidelijk uitgelaten over de vraag in hoeverre de mens zelf zijn heil kon bewerkstelligen. De discussie hierover heeft tot ver in de achttiende eeuw gewoed en de laster en intriges waarmee dit gepaard ging, behoren niet tot de fraaiste hoofdstukken uit de kerkgeschiedenis.

In dat licht is het veel te vroeg om het Tweede Vaticaans Concilie af te schrijven. Sterker nog: voorlopig beschouw ik het als een mijlpaal in de kerkgeschiedenis.

Katholiek protest tegen heiligschennis door NCRV

2010-03-15T06:59:00.001+01:00

Aan: het Algemeen Bestuur van de NCRV
Postbus 25000
1202 HB Hilversum

Amersfoort, 15 maart 2010

Betreft: Open Brief over heiligschennis in “Man Bijt Hond”

Geacht bestuur,

Op maandag 1 maart j.l. werd in het NCRV-programma "Man Bijt Hond" de columnist en theatermaker Mark Wagemakers gevolgd. Te zien was hoe hij bij wijze van statement in de Sint Janskathedraal in Den Bosch een Hostie ging "halen". Hij nam deze vervolgens mee naar buiten om hem pas daar tot zich te nemen.

Op drie manieren is dit heiligschennis. Allereerst omdat "Man Bijt Hond" het Sacrament op deze manier tot podium maakte voor het maken van een persoonlijk statement tégen de Kerk. Ten tweede omdat de Hostie direct dient te worden genuttigd en absoluut niet mag worden meegenomen naar buiten.

Tot slot omdat "Man Bijt Hond" bewust lange tijd openhield of Wagemakers de Hostie ging opeten of weggooien. Duidelijk werd de suggestie gewekt dat het wel eens op dat laatste zou kunnen uitdraaien, doordat in de laatste momenten voordat Wagemakers de Hostie opat prominent in beeld een vuilnisbak te zien was, waar hij zich steeds naartoe draaide. Toen hij alsnog - onder kwetsende bewoordingen - de Hostie nuttigde, maakte hij het Sacrament en de Drie-eenheid belachelijk.

Het is voor katholieken kwetsend genoeg dat dit, onder het mom van de in Nederland verworven vrijheden, op deze manier op televisie is gekomen. Dat het ook nog eens gedaan wordt door een christelijke omroep die zich beroept op een 85 jaar oude traditie van "respect", ervaren wij als ronduit verbijsterend en bijzonder pijnlijk.

Enkele katholieken hebben inmiddels hun beklag gedaan en kregen daarop allemaal hetzelfde "standaardantwoord", dat ver beneden de maat was:

Geachte ...,

Bedankt voor u mail.

Het is nooit onze bedoeling geweest om mensen hiermee te kwetsen, sorry hier voor.

Wij hopen dat u met veel plezier naar ons programma kan blijven kijken.

Met vriendelijke groet,

Redactie
NCRV
Man bijt hond

Christus Zelf is in de Heilige Eucharistie aanwezig, waarin Hij Zich aan ons meedeelt. Dat is de kern van het katholieke geloof. Door er zo mee om te gaan, heeft u veel katholieken in het diepst van hun geloof gekwetst. Bovenstaande routinemail doet degenen die aan deze pijn uiting hebben gegeven geen recht. Een publiekelijk en inhoudelijk excuus van de NCRV is onzes inziens op zijn plaats. Op deze manier kan de NCRV de band met het gelovig katholieke deel van Nederland weer enigszins herstellen en doet zij tevens haar reputatie als christelijke omroep eer aan. Wij vragen u dan ook om deze publieke actie ook publiekelijk recht te zetten.

Met vriendelijke groeten,

R.T. van Mulligen
E.M. Raats
G.E. van Beek
R. Bol
J. Brouwers
F. Erkens
J. Erkens
J. Friederichs
P. Frissen
E. van Goor
J. Goris, priester
F. van der Have
M.V. van Heusden
P.M.A. Hoofs
A.J.M. Janssen
H.A.M. Janssen - Rombouts
A.B.M. van Kempen, diaken
H. Knabben
R.B. Lok
K. Loodts, priester
R. Marks
F.E. Mélotte
C. Mennen, priester
D. Milis
H. Nolden
A. Nolden
N. Nolden
J. Nolden
R. Nolden
C. Nolden
L. Nolden
M. Nolden
L. Nolden
D.P.J. Oostveen
J.J. van Peperstraten
G.A. Piebenga
L.C.C. Reuser
G. van Rossem, priester
H.C.W. Schilder, priester
H.D.L.M. Schruer
T. Spee - van Heijster
N. Stienstra
A. Spijker-Huiges
M.I.M. Terlaak
A. Valstar
G.M.J. van der Vegt, priester
A. Verboord
P. Verhoeven
J.G. Verhoeven - den Uijl
E.H.J. Vossenberg
M. de Vries
G. Wilkens, priester
A.J.A. de Wit
H.K.M.G. van Zandwijk - Bruin

Afschriften van deze brief zijn verstuurd naar:
- mgr. Hurkmans (bisschop van Den Bosch)
- Katholiek Nieuwsblad
- Catholica
- Tertio
- Nederlands Dagblad
- Reformatorisch Dagblad

Tevens gepubliceerd op:
- http://antondewit.wordpress.com
- http://beautifulblues.wordpress.com
- http://clavesregni.wordpress.com
- http://dagboekvaneenzelve.web-log.nl
- http://davidoostveen.blogspot.com
- http://janbrouwers.blogspot.com
- http://ingridairam.web-log.nl
- http://laatstedag.wordpress.com
- http://rkgelovig.web-log.nl
- http://schoppenkoning.blogspot.com
- http://theodoricus.blogspot.com
- http://www.catholica.nl
- http://www.kattekliek.nl
- http://www.observatrix.nl

Had ik ongelijk?

2010-03-13T11:00:00.003+01:00

Toen in het voorjaar van 2009 het rapport over misbruik op Ierse scholen uitkwam, leek er in Duitsland en Nederland nog niets aan de hand. Dat is inmiddels veranderd.

Het is dus tijd om de conclusies uit mijn blog van toen nog eens tegen het licht te houden. De zaken konden in Ierland zo uit de hand lopen doordat het schoolsysteem verouderd was en de inspectie van de overheid faalde.

Ook het gebrek aan controle binnen de Kerk en de betrokken congregaties zelf speelde een rol en ook het gebrek aan vorming en opleiding van de religieuzen die in het onderwijs en het de hulpverlening aan kinderen werkzaam waren. Daarbij tekende ik toen aan dat al kort na 1950 een begin werd gemaakt met hervormingen van het religieuze leven.

In mijn conclusie van vorig jaar zat impliciet de constatering dat het alleen in Ierland uit de hand was gelopen. Dat klopt dus niet, maar verder onderzoek zal wel moeten uitwijzen in hoeverre de schandalen in Nederland en Duitsland qua omvang vergelijkbaar zijn. Dat maakt voor de individuele slachtoffers natuurlijk niets uit, maar het geeft wel antwoord op de vraag wat de oorzaak is: structurele misstanden of incidentele?

NRC Handelsblad en de Wereldomroep berichten vandaag dat er al in 1967 onderzoek is gedaan naar misbruik door Nederlandse Salesianen. Dat verbaast me niet: het past in de hervormingen die toen al binnen de meeste congregaties hier werden doorgevoerd. Alleen de transparantie ontbrak toen nog. Dat het hoofd van de Salesianen zelfs zijn secretaris er niet van op de hoogte stelde, verbaast me evenmin.

Wat mij wel verbaast, is dat de misstanden in Duitsland en Nederland niet al na de publicatie van het Ierse rapport naar boven kwamen. Het lijkt een op de manier waarop een hype uit de lucht komt vallen, maar een hype bevat voornamelijk gebakken lucht en dat is hier natuurlijk niet het geval. Eric van den Berg heeft over zichzelf versterkende processen bij de nieuwsproductie een interessante blog geschreven.

De brokkelige linkerkant van het CDA

2010-03-04T19:54:00.003+01:00

‘Christelijk-sociaal’ noemt de Christen Unie zich. Dat sociaal-christelijke trekt ook steeds meer katholieken. Maar of de katholieke stekjes in de reformatorische bodem zullen kunnen aarden, is nog de vraag. Daarom leven er weer ideeën over een katholiek-sociale partij. Iemand twitterde zelfs over de tijden van de katholieke politicus Schaepman (1844-1903).

Nu het CDA de steven weer naar rechts – om de vergelijking consequent door te voeren stuurboord – heeft gewend door de PvdA op voorhand als coalitiepartner af te wijzen, duiken er ideeën op over een katholieke-sociale partij. Als het ervan komt zal dit nieuwe partijtje in een lange traditie staan.

Zo lang als de katholieken zich politiek hebben georganiseerd, breken er van tijd tot tijd aan de linkerkant stukjes van die eenheid af. De laatste was de Politieke Partij Radicalen (PPR) die in 1968 werd opgericht en die in 1973 zeven zetels haalde en deel ging uitmaken van het kabinet-Den Uyl. De PPR ging uiteindelijk op in Groen Links.

Maar ook in de tijd van het Rijke Roomse Leven was er voortdurend rumoer aan de linkerkant van de katholieken. Rond 1920 bestonden er in Breda bijvoorbeeld twee katholieke kieslijsten die elkaar fel bestreden.

De grootste groep was de kiesvereniging met de degelijke naam ‘Recht en Orde’. Daarnaast was er de katholieke groep-Schaepman. Niet omdat hun fractievoorzitter zo heette, als verwijzing naar de katholieke politicus Schaepman.

Een systematisch studie van de verhouding tussen de twee groeperingen heb ik nog niet gemaakt, maar wel is duidelijk dat de twee recht tegenover elkaar stonden.

Toen in 1922 een voorstel in de raad kwam om de openbare viering van carnaval te verbieden, was Recht en Orde voor en Schaepman tegen. Het voorstel was overigens ingediend door een vrouwelijk lid van de fractie van de sociaal-democratische SDAP. Haar mannelijke partijgenoten stemden tegen.

Aanleiding voor het voorstel was de zedenverwildering tijdens de carnavalsviering. In de Bredase Veemarktstraat waren alle dienstbodes zwanger geraakt, beweerden de voorstanders. Nota bene de fractievoorzitter van de groep-Schaepman wees erop dat in die straat ook het bisschoppelijk paleis stond. De fractie van Recht en Orde protesteerde luidkeels tegen deze suggestieve opmerking.

In 1926 maakten de bisschoppen een eind aan de politieke verdeeldheid van de katholieken. Als laatste zuil kreeg de katholieke een eigen partij: de Rooms-Katholieke Staatspartij (RKSP). Ook in Breda kwam een eind aan de dissidente groep-Schaepman.

De RKSP en na de Tweede Wereldoorlog de KVP bleven partijen die allerlei tegenstrijdige belangen moesten behartigen. De fractie van de partij was een parlement in het parlement, schreef de historicus J. Bosmans in de Algemene Geschiedenis der Nederlanden. En vooral de SDAP/PvdA trokken telkens brokstukken uit de linkerkant die in de sociaal-democratische partij opgingen of een splinterpartijtje met beperkte houdbaarheid gingen vormen.

Inmiddels heeft een flinke scheut liberalisme de katholieke stroming binnen Groen Links zo verdund dat de partij geen alternatief meer is voor wie een katholiek-sociale koers wil varen. De bisschoppen zullen nu niet meer ingrijpen om het CDA te redden: een nieuwe kans voor de groep-Schaepman?

Trouw snapt het niet

2010-03-02T09:49:00.002+01:00

Als het gaat om berichtgeving over religie steekt Trouw met kop en schouders boven de andere kranten uit, maar nu zijn ze een beetje de weg kwijt. Op de site kun je aangeven “waar homo’s welkom zijn voor ontvangen hostie”. “ Trouw heeft een kaart ontwikkeld waarop iedereen kan aangeven hoe zijn of haar rk kerk(cursivering van mij) zich opstelt”, aldus de site.

Allereerst is er nog nooit iemand ‘de hostie geweigerd’. Ten tweede is er maar één rk kerk, dus kan ik niet zeggen hoe ‘mijn’ kerk erover denkt. Misschien speelt de gereformeerde afkomst van de krant hier een rol. De redactie denkt wellicht dat er bij onenigheid meteen een vrijgemaakt katholieke kerk in hersteld verband of zoiets ontstaat.

In de gedrukte versie van de krant lees ik dat “Trouw wil inventariseren hoe priesters en andere kerkvaders in de praktijk met deze kwestie omgaan.” Ik vrees dat de kerkvaders in deze passief zullen blijven.

Hartelijk dank aan Trouw: er valt voor ons katholieken in deze barre tijden tenminste weer wat te lachen. Als tegenprestatie een scoop voor jullie: op 14 maart is het in alle katholieke kerken roze zondag.

Even serieus nu: RKK

2010-02-26T11:02:00.005+01:00

Voor wie de Peter van Zoest uit mijn vorige blog niet kent: volg hem maar eens op Twitter @PetervanZoest. Dagelijks pepert hij de mensen van RKK-radio, -tv en vooral de website in wat ze allemaal verkeerd doen.

Soms vind ik dat hij het zout waarmee hij al die slakken achterna zit, deze winter beter op straat had kunnen gooien. Maar als hij mij bijvoorbeeld zou vragen of ik elke zondag aan de buis gekluisterd zit voor ‘Kruispunt’, dan moet ik dat ontkennen.

Ik zou eronderuit kunnen komen door te zeggen dat ik weinig tv kijk, maar als je pretendeert je met katholieke journalistiek bezig te houden, dan zou toch tijd moeten vrijmaken voor dit kerkelijke actualiteitenprogramma of het tenminste later via internet nog eens gaan bekijken.

Zondag heb ik het weer eens geprobeerd en helaas heb ik het niet volgehouden. Genoeg analyses gehad over de val van het kabinet. Twee brandende kwesties die de Kerk direct raken, de toestand rond de homo-prins in Reusel en de breuk van Solidaridad met de Kerk, kregen van Kruispunt niet de ruimte die de kabinetscrisis ten deel viel.

In alle twee de gevallen gaat het om een opgeklopte zaak, maar het zijn wel problemen die veel gewone parochianen raken. Hoe moet ik verantwoorden dat ik naar een kerk ga die mensen lijkt uit te sluiten, waarom wordt er nu ineens een einde gemaakt aan de acties van Solidaridad terwijl ik me jarenlang uitgesloofd heb om hun eerlijke koffie en chocolade aan de man te brengen?

Toch wil ik beslist niet beweren dat Kruispunt alle actualiteit mist: op 14 februari ging het op de radio over het burgerinitiatief Voltooid Leven en vooral over de bezwaren die de moraaltheoloog Carlo Leget daartegen heeft. Kruispunt trakteert ons weer op een portie dood, twitterde Peter van Zoest. Daar ben ik het dan weer niet mee eens: het zijn Paul van Vliet en Hedy d’Ancona die ons daarop willen trakteren.

Wie meer wil weten over de Reuselse kwestie kan terecht op Isidorusweb en bij Trouw met speciale aandacht voor de rol van de aartsengel Rafaël

In het Katholiek Nieuwsblad meer over Solidaridad.

Carnaval

2010-02-14T18:52:00.005+01:00

Geïnspireerd door een tweet van Peter van Zoest heb ik mijn eerste carnavalshit (lees dat woord nog maar eens) geschreven. Ik weet net zo zeker dat dit een hit wordt, als Pierre Kartner weet dat Nederland het Eurovisie-songfestival gaat winnen. Hij woont trouwens bij mij in de parochie en ik ga vanavond nog bij hem langs voor de muziek. Vervelend voor Antoine Oomen en Tom Löwental, maar die hebben al genoeg r.k. meezingers geschreven.

Refrein
Geef Peter van Zoest
een teiltje.
Hij zit met Leo Fijen in zijn maag.
Geef Peter van Zoest
een teiltje.
En ook Stijn Fens uit Rome,
die ziet hij niet zo graag.
Geef Peter van Zoest
een teiltje.
Rorate krijgt meteen de volle laag.
Geef Peter van Zoest
een teiltje.
Hij zit met Leo Fijen in zijn maag.

In Utrecht zijn er plechtig
twee bisschoppen gewijd.
Peter had dat eerder
dan Leo op zijn site.
Teun-Jan die maakte foto’s,
die hij online aanbood,
maar Peter die ontdekte:
de link ernaar liep dood.

Refrein

Peter woont in Utrecht
en houdt vast van die stad.
Maar met FC Utrecht
heeft hij nooit iets gehad.
Toch zal hij deze zondag
een vloek hebben gesmoord,
want Utrecht kon niet scoren
tegen Feijen-oord.

Refrein

Zo bestrijdt Peter
oppervlakkigheid,
geleuter, overdreven
emotionaliteit.
Hij is toch degene
die zegt waar het op staat.
Daarom zingen we samen
met het episcopaat:

Refrein

Sint-Jan in Roosendaal: centrum voor cultuur

2010-02-09T11:44:00.007+01:00

Deze poster zag ik op het station in Roosendaal. Herbestemming van kerken, het blijft een moeilijk verhaal. Dit jaar is de kerk met carnaval vijf dagen lang open, zo blijkt uit een bericht in BN/De Stem. Het stichtingsbestuur dat vorig jaar de carnavalsviering nog kon tegenhouden, gooide eind vorig jaar de handdoek in de ring: men was er niet in geslaagd de kerk als cultuurcentrum te exploiteren. Voor de goede orde: de Sint-Jan in Roosendaal is al enkele jaren aan de eredienst onttrokken en verkocht.

Ora of labora?

2010-01-30T13:02:00.001+01:00

Dit jaar is het elfhonderd jaar geleden dat de abdij van Cluny werd gesticht. Hier werd de regel van de H. Benedictus strikt nageleefd, met de nadruk op het bidden. Dat droeg bij aan de rijkdom van het klooster doordat steeds meer mensen er missen lieten opdragen voor overledenen.

De rijkdom van het klooster en van de liturgie die er werd gevierd, leidde tot een reactie: in 1098 werd de cisterciënzer orde opgericht. Die legde meer de nadruk op het labora. De cisterciënzers hebben bijvoorbeeld in de Nederlanden grote gebieden ontgonnen en leverden een belangrijke bijdrage aan technische vernieuwingen.

Het zoeken van evenwicht tussen ora en labora is dus niets nieuws. In de achttiende eeuw werden vele contemplatieve kloosters gesloten omdat de overheid ze nutteloos vond. Een mening die ook binnen de Kerk werd gedeeld, want de negentiende eeuw zou de tijd worden van de actieve congregaties die de basis legden voor de gezondheidszorg en het onderwijs zoals we dat tegenwoordig kennen.

Maar ook deze congregaties moesten een evenwicht zien te vinden tussen bidden en werken. In de loop van de twintigste eeuw werden hun taken zo zwaar dat het gebedsleven erbij inschoot. De spiritualiteit van de congregaties werd steeds oppervlakkiger en de herbronning van deze spiritualiteit was een belangrijk onderdeel van de hervormingen die ze in de jaren 1960 ondergingen.

Zo bezien is het probleem dat zich voordoet bij de zusters van St. Jan helemaal niet zo bijzonder. Ook zij staan nu blijkbaar voor de vraag wat het evenwicht moet zijn tussen actie en contemplatie. De geschiedenis leert dat een definitief antwoord nooit te geven is.

Belgische kerk in crisis maar niet in puin

2010-01-23T13:50:00.003+01:00

“Het aantal katholieken in België daalt snel”, aldus een ANP-bericht in het Brabants Dagblad. Het ANP meldt dit naar aanleiding van een enquête van het Belgische dagblad Le Soir. De krant zelf – van liberale signatuur – trekt een andere conclusie.

In een hoofdredactioneel commentaar schrijft hoofdredacteur Beatrice Delvaux dat de enquête niet de conclusie toelaat dat de kerk in een diepe crisis verkeert.

“Al neemt het aantal Belgen dat zich katholiek noemt af, deze achteruitgang is in feite minder spectaculair dan op grond van het dagelijks leven verondersteld zou kunnen worden. Het kerkbezoek is in vrije val (lege kerken, een achterhaalde praktijk) en er gaapt een kloof tussen de overtuigingen van zowel gelovigen als niet-gelovigen en de ethische en seksuele moraal van de Kerk.”

Delvaux signaleert daarentegen ook een behoefte aan spiritualiteit bij een groot aantal niet-katholieken. “Is dat een teken dat er een ‘potentieel’ is”, vraagt ze zich af.

Volgens haar staat aartsbisschop Léonard nu voor de keuze om te “radicaliseren of het gesprek aan te gaan”. Wil hij een niche-kerk waartoe alleen een harde kern van trouwe gelovigen behoort of streeft hij naar een grote populatie van gelovigen. “Katholieken en niet-katholieken hebben er behoefte aan iets van hem te horen aangaande hun wezenlijke behoeften. Het zou werkelijk een strategische fout zijn om niet naar hen te luisteren.”

De nieuwe aartsbisschop op tv

2010-01-20T17:14:00.008+01:00

Mgr. Léonard verscheen gisteren in Phara, een talkshow op de Vlaamse televisie. Hij keek geamuseerd toe hoe de presentatoren minister De Crem van defensie het vuur aan de schenen legden.

Vervolgens was hij aan de beurt. Hij bleef ontspannen en vriendelijk, al was wel te merken dat hij zich niet honderd procent thuisvoelt in het Nederlands. Zijn taalbeheersing is meer dan behoorlijk, maar het kostte hem af en toe duidelijk moeite om de juiste nuances te vinden. Verder is zijn Franse accent hoorbaar genoeg om een onbedoeld komisch effect te creëren.

Daar moet je doorheen kijken, zou je zeggen. Maar in Vlaanderen wordt nogal eens de spot gedreven met het koningshuis waarvan de leden toch echt hun best doen om Nederlands te spreken. Toch blijft het Frans door hun woorden heen schemeren (Oewaarde landgenoten) en zo leveren ze al decennia lang munitie voor Vlaamse satirici. Peter van Zoest trok zelfs een vergelijking met Michel Daerden, maar zo erg is het natuurlijk ook weer niet.

Bij Daerden is het nog steeds de vraag of hij dronken was en het zou voor veel mensen een verrassing zijn als hij dat niet was. Hij heeft een reputatie op dat gebied, maar dat kan hem niets schelen.

Mgr. Léonard heeft de reputatie hard en conservatief te zijn, maar hij wil zich daar niet bij neerleggen, zo bleek bij Phara. En ook tegenover de Waalse krant Le Soir zocht hij de nuance. De Standaard berichtte erover in het Nederlands: hier is accentloos te lezen waar de nieuwe aartsbisschop van Mechelen-Brussel zijn nuances legt.

De Standaard over Léonard

2010-01-16T11:28:00.003+01:00

‘Rome draait de schroeven aan’, schrijft De Standaard vandaag op de voorpagina. Het blad wijdt verschillende artikelen aan de nieuwe aartsbisschop van Mechelen-Brussel. In grote lijnen verschiet het beeld dat van hem wordt opgeroepen van een man die recht is in de kerkelijke leer tot een vriendelijke, intelligente herder die dicht bij zijn mensen staat en die gemakkelijk communiceert.

Bezorgdheid is er onder meer over de mogelijke beperkingen die de nieuwe aartsbisschop zal opleggen aan het onderzoek van de katholieke universiteiten in België: bijvoorbeeld dat op het gebied van de stamcellen. In het redactioneel commentaar spreekt Guy Tegenbos de vrees uit dat Léonard de ‘sociologische katholieken’ tot niet-katholieken zal maken. Hij deelt de mening van menig opiniemaker die vindt dat de standpunten van de rooms-katholieke Kerk zo ver afliggen van de gangbare meningen dat de Kerk verder zal krimpen, dat haar invloed nog verder zal afnemen en dat ze de randkerkelijken zal afstoten. Die zullen gaan shoppen in de grote zingevings-supermarkt en het buurtwinkeltje van mgr. Léonard met zijn verouderde assortiment links laten liggen.

De Standaard veronderstelt dat Léonard niet op het lijstje van drie kandidaten stond dat de nuntius aan de congregatie voor de bisschoppen in Rome heeft gestuurd. Jozef De Kesel zou de topfavoriet zijn geweest, maar paus Benedictus zou die keuze naast zich neer hebben gelegd.

Rik Torfs geeft mgr. Léonard het voordeel van de twijfel. In een essay beschrijft hij de angst die er al dertig jaar in de Belgische kerk bestaat over ‘Nederlandse toestanden’. In Nederland zijn conservatieve bisschoppen benoemd, de kerk is veel kleiner geworden, maar er zijn veel meer priesterroepingen. “De kerk is er niet meer voor iedereen, maar voor religieuze fijnproevers, liefhebbers van duidelijke waarheden en traditionele liturgie”, aldus Torfs.

De angst bestaat dat de Belgische kerk nu gaat instorten, maar daar is Torfs niet bang voor. België is al net zo ontkerkelijkt als Nederland. “Vooraleer een gebouw kan instorten, moet het er eerst staan. Je kunt argumenteren dat het gebouw al grotendeels ingestort is, nog vooraleer Léonard de kans kreeg daar zelf voor te zorgen. De vraag is dus veeleer of hij het tij kan keren.”

Zal Léonard de “randkatholieken, halve gelovigen, twijfelaars, zoekers en licht ontspoorden in de steek laten”, vraagt Torfs zich af. Hij denkt het niet: “Iets zegt mij dat hij dat niet gaat doen. Hij is te ijdel en heeft te veel branie om alleen het gemakkelijke na te streven, en dat waardeer ik (…) Zijn boude uitspraken hebben heel wat mensen gekwetst. Maar laten we hem, nu hij aartsbisschop een tweede kans geven. Delniquenten verdienen die, doch bisschoppen ook.”

Aartsbisschop van Mechelen-Brussel: de afvallers

2010-01-15T11:22:00.003+01:00

Bisschop André-Mutien Léonard van Namen is de gedoodverfde opvolger van kardinaal Danneels als aartsbisschop van Mechelen/Brussel. Volgens de VRT staat zijn benoeming vast, het aartsbisdom zwijgt nog tot maandag. De benoeming van Léonard is geen verrassing, maar er vielen ook andere namen. Wie zijn de afvallers en kunnen we alvast gaan speculeren over zijn opvolging?

In de Waalse pers werd ook de bisschop van Doornik, mgr. Guy Harpigny, genoemd. Deze zit eveneens op de lijn van paus Benedictus XVI en is met zijn 61 jaar jonger dan Léonard die dit jaar 70 wordt. Probleem is wel dat hij bekend staat als eigenzinnig, terwijl Léonard als een betere communicatie bekend staat.

Een naam die ook telkens viel, in zowel de Waalse als de Vlaamse pers, is die van mgr. Jozef De Kesel, op dit moment hulpbisschop van Brussel. Hij heeft zich laten kennen als een bruggenbouwer. Daar staat tegenover dat hij het beleid van Danneels zal voortzetten en als men in het Vaticaan juist wil aansturen op een vernieuwing is De Kesel juist geen voor de hand liggende keus.

Bovendien is De Kesel weliswaar perfect tweetalig, maar hij is een geboren Vlaming. Dat gaat in tegen de ongeschreven wet dat de primaat van de Belgische kerk afwisselend een Vlaming en een Waal moet zijn. Danneels is van Vlaamse afkomst.

Dat hadden twee anderen die ook vaak werden genoemd tegen zich: mgr. Luc Van Looy, bisschop van Gent en mgr. Johan Bonny. Deze laatste is pas sinds kort bisschop van Antwerpen en nog vrij jong: 54. Maar ook Danneels was slechts een jaar of twee bisschop van Antwerpen toen hij op zijn 57ste aartsbisschop van Mechelen werd. Bonny was rector van het Belgisch college in Rome en zou juist naar Antwerpen zijn gestuurd om ter voorbereiding op zijn promotie naar Mechelen de Belgische kerk opnieuw van nabij te leren kennen.

Het was opvallend hoe de Vlaamse pers volhield dat Bonny een serieuze kandidaat was. Het Vlaamse weekblad Tertio had zelfs voorzien hoe aan de Waalse bezwaren tegen een benoeming van een Vlaming als opvolger van Danneels tegemoet zou worden gekomen. Namelijk door hem nu nog niet te benoemen. De keuze zou vallen op een outsider: mgr. Aloys Jousten, de bisschop van Luik. Hij is weliswaar al 72, maar dat had Bonny juist meer tijd gegeven om zich voor te bereiden op zijn taak als aartsbisschop. En het wankele Belgische taal-evenwicht zou bewaard blijven: Jousten is van huis uit Duitstalig en spreekt perfect Frans en Nederlands.

We zullen over een jaar of vijf zien of de Vlaamse voorkeur voor mgr. Bonny alsnog gehonoreerd wordt, want dan zijn de Vlamingen weer aan de beurt.

Het mirakel van de Limburgse identiteit

2010-01-13T20:01:00.003+01:00

Nog voordat ik mijn laatste artikel over het boek ‘Bisdom langs de Maas’ over de geschiedenis van het bisdom Roermond heb kunnen schrijven, is het boek al uitverkocht, meldt het bisdom. Toch wil ik er nog een stukje aan wijden, want in mijn eerste blog over het boek vroeg ik mij af of het katholieke geloof inderdaad de belangrijkste factor is die de Limburgers door de eeuwen heen heeft verbonden, zoals de tekst op de achterflap van het boek stelt.

Ik geef toe: ik heb niet het hele boek gelezen, maar ik heb er wel een belangrijk argument in gevonden waarom er een bijzondere band is tussen het katholicisme en Limburg. De provincie zoals wij die nu kennen, is een product van het Congres van Wenen dat nadat Napoleon verslagen was, de kaart van Europa opnieuw tekende.

Er kwam een nieuw Koninkrijk der Nederlanden dat bestond uit de voormalige Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, de Oostenrijkse Nederlanden, het prinsbisdom Luik en nog wat territoriaal strooigoed aan de oostgrens van de nieuwe staat. Dat werd nu Limburg genoemd, hoewel deze gebieden nooit tot het oude hertogdom met die naam hebben behoord: dat lag grotendeels in de huidige provincie Luik. Venlo en Roermond waren net zo Limburgs als Arnhem en Zwolle nu; Maastricht was verdeeld tussen Brabant en Luik.

In 1830 viel het nieuwe koninkrijk alweer uit elkaar en het heeft nog jaren geduurd voordat Limburg definitief Nederlands werd. Het had ook Belgisch of Duits kunnen worden.

Juist in die tijd kreeg het huidige bisdom Roermond zijn vorm en begon de opbouw van de rooms-katholieke Kerk in Nederland. De eerste bisschoppen van het opnieuw opgerichte bisdom moesten eenheid zien te scheppen onder hun gelovigen. En passent droegen ze bij aan het scheppen van een Limburgse identiteit die misschien wel de sterkste regionale identiteit is binnen Nederland, vergelijkbaar hoogstens met die van Friesland. Maar dat was al eeuwen een eenheid. Ik betwijfel of de Flevolanders dit Limburgse kunststukje kunnen herhalen.

Rel in kerk

2009-12-30T19:47:00.004+01:00

Het was een zaterdagavond. Ik was zeven jaar en ik was met mijn vader naar de kerk gegaan. De kerk zat helemaal vol.

Plotseling riep achterin de kerk iemand iets. De kapelaan gaf antwoord en de hele kerk applaudisseerde. Daarna riep de man weer iets en een klein groepje rond hem stemde met handgeklap in.

Zo’n jaar of dertig later vond ik in een archief het Dagblad De Stem uit 1968. Daarin trof ik een artikeltje aan over deze gebeurtenis: ‘Rel in kerk’, was de kop. Toen pas werd het me duidelijk waar het om gegaan was.

De kapelaan had zich tijdens zijn preek uitgesproken tegen een eventuele veroordeling van Edward Schillebeeckx. Die was toen juist voor de eerste keer in Rome ter verantwoording geroepen. Tegen die uitspraak van de kapelaan had een klein groepje behoudende katholieken geprotesteerd, maar de overgrote meerderheid van de kerkgangers had zich achter de hem en dus achter Schillebeeckx geschaard.

Ik begon me af te vragen wat die honderden mensen precies van de kwestie hadden geweten. De afgelopen dagen is weer herhaaldelijk gewezen op de ondoorgrondelijkheid van de boeken van Schillebeeckx. Wat bewoog al die buurtgenoten van mij om hem een staande ovatie te geven? En waarom zijn de meesten in de jaren daarna een voor een de kerk uitgelopen om er nooit meer terug te komen?

Schillebeeckx was een symbool van de vernieuwing van de Kerk in de jaren zestig. Daar kon die man die bij ons in de kerk een ‘rel’ schopte niet tegenop. Hij was lang en mager, droeg altijd een zwart kostuum en een lange zwarte regenjas en hij had een bleek gezicht, net zoals de doodgravers uit de strips van Lucy Luke. Hij bestookte de bisschop en het Vaticaan met brieven waarin hij opsomde wat er allemaal niet deugde in het bisdom. Op het kantoor waar hij werkte, voerde hij een eenzaam achterhoedegevecht tegen minirokken en hotpants. Zo probeerde hij de geest van de nieuwe tijd terug in de fles te krijgen.

Dat wilden die mensen in de kerk in ieder geval niet meer: terug naar de bekrompenheid van nog maar enkele jaren daarvoor. Kardinaal Simonis zei het laatst nog in een interview met Avvenire: het christendom in Nederland was mogelijk te sterk gekenmerkt door rigide moralisme.

Ze wilden zelf keuzes maken: wat ze deden, wat ze aantrokken en of ze al dan niet naar de kerk gingen. Binnen enkele jaren zouden de meesten besluiten niet meer naar de kerk te gaan. Net als menig kapelaan trouwens.

Het oude bisdom Roermond: gewoon of uitzonderlijk?

2009-12-18T20:02:00.002+01:00

In de zestiende eeuw hielden niet alle priesters in het bisdom Roermond zich aan het celibaat. Dat dit geen nieuws is, betoogde ik al eerder. P.W.F.H. Hamans, die het deel over de periode van 1559 tot 1801 schreef van het boekwerk over de geschiedenis van het bisdom Roermond, constateert ook dat er rond 1559 van alles mis was in het nieuwe bisdom.

Maar van grootschalige schending van het celibaat was er volgens Hamans geen sprake. Volgens hem overdreef de eerste bisschop van Roermond, Wilhelmus Lindanus (1525-1588) toen hij zei dat van de tweehonderd pastoors er slechts zes het celibaat onderhielden. Dat was in 1570, toen hij nog geen twee jaar in Roermond was.

Hamans wijst erop dat er in die tijd nog geen honderd pastoors in het diocees werkzaam waren en dat Lindanus blijkbaar nog niet goed op de hoogte was. In zijn toespraak voor de diocesane synode die dat jaar plaatsvond, sprak hij andere taal. “De mildheid waarmee de bisschop hier sprak, getuigt niet van grootschalige misstanden inzake geloof en zeden bij de clerus", schrijft Hamans.

Daarmee zou Roermond een uitzondering zijn, want elders was het heel gewoon dat een priester een vrouw had. In het bisdom Luik werden er voortdurend boetes opgelegd aan priesters vanwege schending van het celibaat, maar dit werd beschouwd als een soort belasting en niet als een straf.

Misschien besefte Lindanus dat het niet mogelijk was om een mentaliteit die zo diep geworteld was meteen met wortel en tak uit te roeien. Dat begrip legde hij ook aan de dag als het ging om het bezoeken van feesten door priesters. Eigenlijk mocht dat niet, maar de bisschop had er begrip voor dat een pastoor nu eenmaal sociale verplichtingen heeft. Maar ze moesten het dan wel bij een kort bezoek laten en desnoods met een smoesje vertrekken als het te laat dreigde te worden.

Ook de opvolger van Lindanus hamerde op het onderhouden van het celibaat. Pas in 1615 kan de bisschop van Roermond in zijn ad-liminabrief schrijven dat alle priesters zich aan het celibaat hielden. Hamans schrijft: “Na het Concilie van Trente groeide inderdaad een geestelijke stand die zich meer dan in de Middeleeuwen ervan bewust was dat priesters zielzorgers waren die verantwoordelijkheid droegen voor het heil van de gelovigen. Daarbij behoorde een spiritualiteit waarin de schending van het celibaat niet paste.”

Dat was inderdaad een geleidelijk proces en in dat opzicht is het bisdom Roermond geen uitzondering.

R. de la Haye en P. Hamans (red.) Bisdom langs de Maas. Geschiedenis van de kerk in Limburg Maastricht: Uitgeverij TIC, 2009. ISBN/EAN 978-90-78407-57-7

Het raadsel Servatius

2009-12-08T10:25:00.002+01:00

Gaat Sint Servaas Sinterklaas achterna? Uit het ANP-bericht waarover ik eerder de staf brak, blijkt ook dat de auteurs van de geschiedenis van het bisdom Roermond twijfelen aan het bestaan van de heilige die Maastricht tot een bedevaartsoord maakte.

Servatius dankt zijn reputatie geheel en al aan bisschop Monulfus van Maastricht, die leefde aan het eind van de zesde eeuw. Dat stelt de auteur van het eerste deel van het boek over de voorgeschiedenis van het bisdom Roermond, Régis de la Haye. Monulfus vernam dat de bevolking van de stad een zekere Servatius vereerde die de eerste bisschop van Maastricht zou zijn geweest en die begraven lag op het oude Romeinse grafveld even buiten de stad, het tegenwoordige Vrijthof.

Monulfus voorzag vervolgens Gregorius van Tours van informatie over Servatius, die hij verwerkte in zijn kroniek. De oudste informatie over Servatius zou dus afkomstig zijn van Monulfus. “Zonder Monulfus zouden wij nooit van Servatius gehoord hebben, en nooit geweten hebben dat hij had bestaan. Het is Monulfus die Sint Servaas heeft ‘gemaakt’. Met andere woorden, Servatius is een pure creatie van Monulfus.”

Overigens staat het wel vast dat er een bisschop Servatius van Tongeren is geweest en dat op een zeker moment de bisschopszetel van Tongeren naar Maastricht is verplaatst. Maar volgens De la Haye hoeft deze Servatius niet dezelfde te zijn als de Servatius uit de verhalen van Monulfus.

Bovendien wordt Servatius van Tongeren genoemd in de jaren tussen 343 en 359. Volgens De la Haye is er geen bewijs dat er toen al in Maastricht christenen woonden. De oudste grafstenen uit die stad die verwijzen naar het christelijke geloof dateren uit het begin van de vijfde eeuw.

Met zijn inleiding zet De la Haye de toon voor deze geschiedenis van het bisdom Roermond: geen gespeculeer, de feiten staan voorop. Maar we hoeven Servatius niet helemaal naar het rijk der fabelen te verwijzen.

De Maastrichtenaren moeten een bijzondere devotie hebben gehad voor de man die daar op dat oude grafveld begraven lag. In die tijd was de aanwezigheid van de stoffelijke resten van iemand die als heilig werd beschouwd, voldoende om een langdurige cultus op gang te brengen. Er moet daar dus wel een bijzondere persoon hebben gelegen.

Dat hebben ze trouwens geweten in Maastricht: nadat bisschop Lambertus in 705 op zijn landgoed bij Luik was vermoord, werd zijn lichaam daar bijgezet. Dat betekende feitelijk de verplaatsing van de bisschopszetel van Maastricht naar Luik, toen nog een gehucht, maar binnen een eeuw een stad die Maastricht overvleugelt.

R. de la Haye en P. Hamans (red.) Bisdom langs de Maas. Geschiedenis van de kerk in Limburg Maastricht: Uitgeverij TIC, 2009. ISBN/EAN 978-90-78407-57-7.

Nee hè, niet weer het celibaat

2009-12-06T18:10:00.004+01:00

‘Limburgse priesters lapten celibaat aan laars’, kopte het Brabants Dagblad naar aanleiding van het verschijnen van het boek ‘Bisdom langs de Maas’ over de geschiedenis van het bisdom Roermond. Dat priesters zich in de zestiende eeuw niet allemaal aan het celibaat hielden, is helemaal geen nieuws. Het zou zelfs bijzonder zijn geweest als de ‘Limburgse’ (om dit anachronisme toch maar even te gebruiken) priesters dat wel zouden hebben gedaan.

Dit ANP-bericht dat de redactie Geestelijk leven van het Brabants Dagblad heeft overgenomen zonder het boek zelf te lezen, doet onrecht aan dit werk dat ruim 700 pagina’s telt en dat de geschiedenis vertelt van het christendom in het huidige bisdom Roermond. De komende tijd zal ik proberen om het werk serieus onder de loep te nemen.

“Het katholieke geloof is de belangrijkste factor die de Limburgers door de eeuwen heen heeft verbonden.” Lees ik op de achterflap. Maar dat geloof verbindt eigenlijk een groot deel van de Europeanen met elkaar. Limburg is toch eigenlijk een negentiende-eeuwse constructie, in het leven geroepen door het Congres van Wenen en de Belgische afscheiding? Binnenkort meer over dit boek. Gun me even de tijd: ik zal het namelijk wel gaan lezen.

R. de la Haye en P. Hamans (red.) Bisdom langs de Maas. Geschiedenis van de kerk in Limburg Maastricht: Uitgeverij TIC, 2009. ISBN/EAN 978-90-78407-57-7.

De priester: geleerd of geïnspireerd?

2009-11-14T13:34:00.003+01:00

Moet een priester een academische opleiding hebben? Is het niet voldoende dat hij een inspirerende herder is? Volgens mij kan een priester, en overigens ook een diaken of een pastoraal werker, die in een parochie werkt niet zonder een opleiding op minstens HBO-niveau.

Daarbij denk ik aan de situatie waarin zo'n priester tegenwoordig terecht komt: onder kritische parochianen die hem bijvoorbeeld vragen hoe het zit met God die de wereld schiep of scheidde? Als mensen zoiets in de krant lezen, dan verwachten ze dat een geestelijke daar iets zinnigs over kan zeggen. Een priester die dat niet kan, raakt zijn gezag kwijt.

Zoiets gebeurde er ook in de zestiende eeuw: steeds meer mensen konden lezen en begonnen kritische vragen te stellen aan de clerus. Mensen leerden Latijn en merkten dat ze beter uit de voeten konden met die taal dan sommige priesters. Dat leidde er uiteindelijk toe dat de opleiding van de priesters werd verbeterd.

Van de H. pastoor van Ars is inderdaad bekend dat hij moeite had met filosofie en Latijn, maar hij was natuurlijk een uitzonderlijke figuur in uitzonderlijke tijden.

Stukje katholiek erfgoed Oudenbosch behouden

2009-10-27T08:44:00.000+01:00

Twee jaar geleden zorgde de gemeente Halderberge bijna voor een primeur: ze gaf toestemming voor de sloop van een rijksmonument. Het ging om een zo op het eerste gezicht weinig bijzonder pand tegenover de basiliek in Oudenbosch. De benedenverdieping was zelfs grotendeels verdwenen om een doorgang te maken voor het verkeer. Het gebouw uit 1840 is het oudste deel van het complex van de onderwijscongregatie van St. Louis.

BN/De Stem meldt nu dat het gebouw behouden blijft. Dat is een overwinning voor monumentenorganisaties die deze zaak hoog opnamen: de gemeente had niet aangetoond dat de sloop noodzakelijk was. Op die manier zou een groot deel van het monumentenbestand in gevaar komen, verklaarde directeur J. van der Haagen van de bond Heemschut destijds in het Katholiek Nieuwsblad.

Mgr. Léonard had geluk

2009-10-14T10:54:00.003+02:00

De bisschop van Namen, mgr. Léonard, en bisschop Van den Hende van Breda krijgen in de pers doorgaans het woordje ‘conservatief’ bij hun naam. Maar waar de Bredase bisschop achtervolgd werd door de plaatselijke krant die nu eindelijk dit etiketje op hem heeft weten te plakken, kreeg zijn collega uit Namen een heel wat genuanceerdere benadering op de Vlaamse tv.

De makers van het programma ‘Hoge bomen’ kregen de gelegenheid hem gedurende enige tijd - weken, misschien wel maanden - te volgen. Ik viel halverwege in het programma, dus precies weet ik dat niet.

In ieder geval zagen we de bisschop in allerlei situaties: tijdens een priesterwijding, met pelgrims op reis in Rome, in het café met jongeren en tenslotte in een bejaardentehuis, waar hij de hoogbejaarde bewoners een beetje uit hun apathie kreeg door liedjes met ze te zingen.

Hij is een hartstochtelijk bestrijder van abortus, dat bleek ook weer tijdens deze reportage die geheel zonder commentaar werd uitgezonden. De kijker mocht zelf zijn oordeel proberen te vellen. Dat is veel beter dan wanneer de krant je een mening op probeert te dringen.

Viering van woord en gebed in Laurentiuskerk

2009-10-03T15:51:00.004+02:00

De jaarlijkse oecumenische viering in de Laurentiuskerk in Ginneken (Breda) zal dit jaar een viering van woord en gebed zijn. Het pastoresteam en het bestuur van de parochie hebben hiertoe besloten nadat bisschop Van den Hende erop gewezen had dat een gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal, zoals die de afgelopen jaren in de Laurentiuskerk plaatsvond, volgens de rooms-katholieke kerk niet is toegestaan.

Enkele parochianen hebben teleurgesteld gereageerd op het besluit. Zij zijn van mening dat Van den Hende hiermee de klok terugdraait. Ook elders in het bisdom klinken dergelijke geluiden. Onlangs nog nam diaken Van Kuyk ontslag bij de Vijfheiligenparochie in Made omdat hij vond dat de bisschop de touwtjes teveel aanhaalde.

Vicaris-generaal Schoenmakers van het bisdom Breda verklaarde desgevraagd dat een viering waarin protestanten en katholieken samen de communie ontvangen, volgens de katholieke kerk inderdaad niet toegestaan is. Daarom is voor een andere opzet van de viering besloten. Hij benadrukte dat het besluit in overleg met pastores en bestuur is genomen.

Zie ook de rubriek ingezonden brieven.

Bent u daar nog?

Dit saaie stukje zal zeker niet op de voorpagina van de krant komen en misschien sneuvelt het wel bij de eindredactie omdat een bericht over een aanrijding met twee lichtgewonden voorrang krijgt.

Wie interesseert nu wat een handjevol mensen op een avond in een kerk in Breda-Zuid doet en of ze er al dan niet brood bij gebruiken.

Je moet dat dus anders aanpakken: neem een ingezonden brief en zet een citaat hieruit boven het artikel: ”Bisschop waar bent u mee bezig”. Zorg vervolgens voor een dramatische lead:

“De Bredase bisschop Hans van den Hende heeft wederom gelovigen tegen zich in het harnas gejaagd met een verbod op een aloude traditie. Dit keer ging het om een gezamenlijke ‘viering van Gebed en Tafel’ van de R.K. Laurentiuskerk in Breda en de Laurentiuskerk van de Hervormde Gemeente die afgelopen zondag zou worden gehouden. De bisschop vindt in een reactie dat het ‘gezamenlijk vieren van eucharistie en avondmaal naar katholiek inzicht niet is toegestaan.’ Met andere woorden: de communie is alleen voor katholieken.
Eerder maakte de bisschop na tientallen jaren onder veel protest een eind aan de viering van de nachtmis in de Grote Kerk in Breda. Ook zijn er enkele pastors in het bisdom opgestapt vanwege hun angst voor een ‘insluipend katholiek conservatisme’.”

Laat hierbij niet uitkomen dat je je slechts op één bron baseert (een lid van de protestantse gemeente), gebruik suggestieve uitdrukkingen (‘wederom’, ‘in het harnas gejaagd’), let niet teveel op de feiten (nachtmis in de protestantse Grote Kerk gaat gewoon door, zij het zonder bisschop) en overdrijf een beetje (aloude traditie, enkele pastors die opgestapt zijn).

Prima werk: degene die dit geschreven heeft, kan als Wegener zijn regionale kranten nog verder gaat inkrimpen meteen bij Story terecht.

Rel in bisdom door journalistiek prutswerk

2009-10-03T10:55:00.005+02:00

Er is weinig begrip voor het beleid van bisschop Van den Hende. Dat concludeert BN/De Stem uit een enquête die het bureau MWM2 hield onder 413 personen uit West-Brabant en Zeeland die aangaven katholiek te zijn. 61% van de ondervraagden vindt at het beleid van de bisschop niet meer van deze tijd is, 33% heeft geen mening over dit onderwerp. Uit andere vragen blijkt onder meer dat 72% vindt dat vrouwen priester moeten kunnen worden en dat 48% nooit naar de kerk gaat, 25% doet dat alleen met feestdagen.

De enquête werd gehouden naar aanleiding van het artikel dat een week eerder in dezelfde krant verscheen over het verbod dat de bisschop had uitgesproken over een gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal door protestanten en katholieken in een katholieke kerk in Breda. Zoals op de site van BN/De Stem te zien is, leverde dit veel reacties op en ook het bisdom en een aantal parochies hebben de afgelopen week de handen vol gehad aan het verwerken van brieven, e-mails en telefoontjes over dit onderwerp.

Voor een beter begrip van het beleid van de bisschop heb je verder weinig aan BN/De Stem. Het artikel van vorige week zaterdag was niet meer dan de weergave van een ingezonden brief van een lid van de protestantse gemeente, die bezwaar maakte tegen het verbod op de gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal. Voor de vorm werd een reactie gevraagd van het bisdom dat alleen maar kon bevestigen dat zo’n gezamenlijke viering volgens de rooms-katholieke kerk inderdaad niet kan. Twee vervolgartikelen – die door een andere journalist werden geschreven dan het eerste – en een heuse enquête moeten verhullen dat de hele rel slechts het gevolg is van journalistiek prutswerk.

Polarisatie in bisdom Breda

2009-09-28T10:23:00.003+02:00

Het is altijd een interessante ervaring om als journalist zelf nieuws te worden. Dat werd ik afgelopen zaterdag, zij het zijdelings.

BN/De Stem publiceerde een artikel over het verbod dat bisschop Van den Hende had uitgesproken tegen een gezamenlijke viering van eucharistie en avondmaal in de Laurentiuskerk in Breda. Nou ben ik toevallig lid van het parochiebestuur waar deze kerk onder valt.

Naar aanleiding van dit artikel en twee reacties die ik dankzij een twitter van Isidorusweb ontving, http://bit.ly/15vqfp http://bit.ly/E2FqN, kwam de vraag op of de polarisatie terug is in het bisdom Breda. Nu is het zo dat de achtereenvolgende bisschoppen de polarisatie hier redelijk binnen de perken hebben weten te houden. En ook nu is er meer sprake van een achterhoedegevecht dan van een confrontatie tussen twee vleugels binnen de kerk.

Zoals kardinaal Willebrands als zei: gezamenlijk vieren van de eucharistie is het doel van de oecumene. Voordat het zover is, moeten de katholieke en de protestantse kerk toenadering zoeken. Dat kan op vele manieren, alleen niet door eucharistie en avondmaal te combineren.

Dat is een redelijk argument en wat mij opviel, is dat de mensen, zoals die in BN/De Stem nu aan het woord komen, alle overleg afwijzen. Zelfs op een uitnodiging van de bisschop voor een gesprek gingen ze niet in. Deze mensen hebben zich rond 1970 ingegraven en willen nog steeds niet horen dat de oorlog voorbij is en dat er weer gepraat wordt.

Voor zover er zich polarisatie voordoet, is dat tussen de Kerk en groepen die, zoals BN/De Stem, zoeken naar argumenten om de Kerk als achterlijk en autoritair neer te zetten.

Suïcidaal of gedesoriënteerd?

2009-09-24T19:24:00.004+02:00

De Nederlandse kerkprovincie van de jaren 1970-1990 doet me meer denken aan een schip in een storm waarvan de bemanning ruzie maakt over de te volgen koers dan aan een zelfmoordenaar. Wie zichzelf van kant wil maken, ziet het niet meer zitten. De bemanning van het schip van de Nederlandse Kerk daarentegen, zag heel goed welke kant het op moest. Alleen was dat volgens sommigen bakboord en volgens anderen stuurboord.

Alle vergelijkingen gaan mank en daarom is het beeld dat mgr. Edward Cassidy opriep van zijn tijd als pro-nuntius in Nederland toch wel een nadere beschouwing waard. Als voorbijganger - hij kwam in 1984 uit Zuidelijk Afrika en ging in 1989 naar Rome - zag hij hoe de besluiten van het Tweede Vaticaans Concilie een wel heel radicale interpretatie kregen in Nederland. Gezien vanuit de wereldkerk is het inderdaad een raar gezicht dat een groepje katholieken dat slechts een fractie van het totale aantal uitmaakt, denkt de koers voor de wereldkerk te kunnen uitzetten.

Dat perspectief is een ander dan dat van degene die de situatie in Nederland van binnenuit kent, zoals mgr. Bär. Hij herkent zich niet in het beeld dat de bisschoppen een gezonde kerk te gronde zouden hebben gericht. Je kunt niet ontkennen dat er grote verdeeldheid heerste onder de Nederlandse bisschoppen, maar dat heeft niet aan mgr. Bär gelegen.

De manier waarop de ontkerkelijking in Nederland zich binnen de rooms-katholieke kerk heeft ontwikkeld is bijzonder, maar de ontkerkelijking op zichzelf niet. Overal in Europa doet dat verschijnsel zich voor, ook in Vlaanderen, waar dit jaar maar vijf nieuwe priesterstudenten zijn. Ter vergelijking: de opleiding van het bisdom Haarlem-Amsterdam telt er dit jaar elf. Zo droog is de bedding van de Nederlandse kerk blijkbaar toch niet. Blijkbaar zijn de Nederlandse bisschoppen er toch in geslaagd hun schip door de storm te loodsen en weer op koers te krijgen.

Interreligie

2009-09-07T16:43:00.005+02:00

Anton de Wit trok weer ten strijde tegen de ‘interreligie’ van de ‘Kerk voor alle godsdiensten’. Het leverde een boeiende discussie op.

Dezer dagen wordt stilgestaan bij de honderdste geboortedag van kardinaal Willebrands, die zo belangrijk is geweest voor de oecumene. Maar zo’n kerk voor alle godsdiensten had hij maar niets gevonden, denk ik. Hij was voorstander van een werkelijke dialoog om tegenstellingen te overbruggen. Niet om ze te ontkennen.

Hij was dan ook tegen gemeenschappelijke avondmaalvieringen/eucharistievieringen van katholieken en protestanten: dat vond hij geen middel maar het uiteindelijke doel. Ook hier dus weer: de verschillen niet toedekken, maar bespreken.

De ontvluchte non - update

2009-09-04T21:25:00.003+02:00

Die ontvluchte non blijft me dwarszitten. Het verhaal over de vernederingen die ze in het klooster onderging, kloppen met beschrijvingen van bijvoorbeeld Karen Armstrong. Maar de biechtvader die haar wil verleiden en het doden van kinderen passen daar niet in. Deze doen me meer denken aan eeuwenoude anti-katholieke propaganda.

Op forum.archieven.org wijst iemand op het boek ‘De zwarte non’ van Maria Monk. In een eerdere bijdrage zien we hoe het boek ‘Mijn kloosterleven’, dat van dezelfde schrijfster is als ‘De ontvluchte non’, op Antiqbook werd omschreven als ‘vaguely reminiscent of “Tale of Maria Monk”’.

Dit boek verscheen in de negentiende eeuw in de VS en werd graag gebruikt door anti-katholieke bewegingen. Ook hierin komen de verhalen over de geile biechtvader en de vermoorde kindjes voor. Het boek bleek van a tot z verzonnen. In het Nederlands verscheen het als ‘De zwarte non’.